Khen cho chết
Hôm nọ, gặp một bạn cũ, bảo tôi: Em vẫn đọc FB của anh, nhưng anh viết tiêu cực và chê lãnh đạo nhiều quá, nên em không dám like, vì còn có nhiều cán bộ cơ quan đọc vào đó.
Tức là bạn này chê. Trong thời lạm phát tiếng tụng ca, một lời chê là một lời vàng ngọc. Nhưng cũng khiến tôi chột dạ, tự bảo mình: từ nay đến Tết chỉ nên viết chuyện riêng tư, nhỏ bé, không động chạm đến vĩ mô to tát. Hôm nay nói chuyện khờ en khen.
1. Tôi làm ở một đơn vị sản xuất phim, tình huống dở khóc dở cười nhất là có tác giả đến bảo, quyển sách của tôi mà chuyển thể thành phim thì tuyệt vời, vô địch hay. Mà là số nhiều tác giả như thế. Hôm nọ có một tác giả nữ mới viết tác phẩm đầu tay, cứ gọi điện sùng sục đòi gặp và dâng hiến tác phẩm của mình để nhà làm phim làm thành một bộ phim tuyệt tác. Lý do rất mạnh mẽ rằng nhà phê bình nổi tiếng XYZ khen, nhà văn hàng đầu là già làng của văn học Việt Nam, khen và bảo chỉ có làm phim là tuyệt, ông đó tên là ABC, đọc tên lên đã thấy ngưỡng mộ. Lại có nhà lý luận phê bình MNP giới thiệu phải mang đến tôi để làm phim. Ông MNP có vợ cũng là một nhà làm phim lừng danh, sao ông ấy không giới thiệu cho vợ mình làm? Hỏi thì tác giả vô tư trả lời: Anh ấy bảo chị vợ anh ấy bận lắm. Tôi đứng tim luôn. Chả lẽ lại bảo ơ thế tôi thì chơi à? Người được khen nhiều khi lu lú, không biết người ta khen thực hay ảo. Có thể ông MNP chỉ mong tác giả này đi xa, hắt câu trả lời cho tôi, một người ông không hề quen, giải vây cho vợ mình. Thôi thì thông cảm với các nhà văn mới chạm ngõ văn chương, được một câu khen là mình đã lên mây rồi. Nhưng cái sự làm phim thì cũng chẳng trách họ. Khối bác nhà văn cự phách cũng rất tơ lơ mơ, cứ nghĩ mình có tác phẩm là chuyển thể thành phim ngay được, có ông nọ bà kia khen là xoắn quẩy. Tôi đã giải thích trăm lần, để có thể làm phim, phải chuyển thể, phải có tiền. Nếu lấy tiền nhà nước thì chủ đề mục tiêu phải thế nào, duyệt ra sao, nếu có nhà đầu tư tư nhân thì còn có hàng chục yếu tố khác. Chúng tôi đã làm một bộ phim, từ lúc viết kịch bản đến khi xong, theo đuổi ròng rã 4-5 năm, nói không ngoa một tý nào. Cho nên các tác giả được khen là rất nguy hại. Một hôm tôi đến địa phương, có ông làm thơ cứ khoe: Thơ tôi ông Chủ tịch Hội Nhà văn đọc xong bảo: Thơ tuyệt vời lắm. Các ông cóc biết khen thế nghĩa là gì.
2. Hồi còn làm báo, tả xung hữu đột với doanh nghiệp, một hôm có phóng viên trình một bài khen doanh nghiệp nức văn nở. Tôi cảnh giác đến tận nơi xem sao về báo cáo Tổng biên tập: Doanh nghiệp này thế nào cũng chết. TBT bảo: Nhưng mà nó nộp tiền mua lời khen, sao mình không khen. Tôi về đành đăng, TBT ký mình làm gì được. Khen cho chết càng nhanh. Cuối cùng nó chết thật.
3. Khen ảo không chết người, nhưng nếu không nhận ra thì chết nhiều thứ. Hồi mới tập viết văn, tôi vào TPHCM gặp được ông Nguyễn Quang Sáng, sướng lắm, bèn nghĩ tặng ông Sáng một vật làm kỷ niệm. Hồi đó làm ở nhà máy, có bao giờ đi đến chợ búa gì đâu, một hôm nhìn thấy cái cắm bút bằng nhựa lấp lánh, hàng Tàu, cứ nghĩ hàng này hiếm lắm. Lại được thằng bán hàng tâng bốc, lừa đảo, vì hồi đó hàng Tàu tầm tầm rẻ tiền mới vào nước ta, nên ít ai biết. Tôi bèn mua nó gửi tặng ông Sáng, nhờ chị NTKC mang đến cho ông Sáng. Tất nhiên là rất may NTKC vứt đi, và chắc thông cảm tôi ít hiểu biết, ở tỉnh lẻ chưa tiếp xúc với nơi hàng hóa nhiều. Nhưng tôi cứ ngượng mãi về chuyện này. Nên từ đó nghe lời khen hay quảng bá cái gì là cứ nghi nghi trước tiên đã.
4. Hôm nọ có anh bạn đến chơi, câu đầu tiên là anh ấy cười hề hề bảo tôi: Cậu xem, đất nước ta có bao giờ đẹp được như thế này chăng? Tôi bèn đuổi về. Đéo bạn bè gì nữa. Khen tôi còn cố chịu, khen đất nước thì chết đất nước à? Loại khen cho chết đây mà. Ghi chú: Đây là chuyện rất riêng tư.