Kính chào các đồng chí “duy nhất đúng”
1. Trước khi nói về vấn đề chính, tôi kể câu chuyện sau đây. Bạn tôi (A) là nhà văn 65 tuổi, thời xưa đi bộ đội thông tin, cấp bậc hạ sĩ thì ra quân. Chuyện đó quá lâu rồi, khi bạn ra quân làm phóng viên, rồi viết văn, viết kịch và viết tiểu luận. Một lần gần đây, bạn viết một bài hơi dài trên FB, trong đó có chi tiết “Dù sao thì Obama vẫn là con người nhân văn hơn, dễ chịu hơn so với Trump, khi làm tổng thống Obama được mọi người kính trọng, yêu mến”. Một người bạn (B) trên FB bình rằng: “Obama chỉ giỏi mị dân, nước Mỹ thời ông ta xẹp như gián”
Bạn A dĩ nhiên không đồng ý như vậy, chat rằng: “Obama có thần thái, không mị dân”
Trao qua đổi lại vài lần, Bạn B vẫn không chịu là Obama nhân văn dễ chịu, bèn chat: “Ông thật mù quáng”
Bạn A đáp lại: “Ông đừng nói càn”…
Vân vân và vân vân. Đến mức, có đoạn B chat: “Ông thì biết gì, hạ sĩ rải dây chứ là gì”… Blo bla một hồi, B lại nói: “Những vở kịch của ông như cứt”. A tức khí choảng lại: “Mày là thằng nào, liếm cứt cho Obama không đáng”. Rồi đến đó, B nói: “Từ nay cấm mày viết lăng nhăng thời sự chính trị nữa, mày viết ở đâu là tao cấm”…
2. Câu chuyện này tôi đã xin phép bạn A của tôi đưa lên đây không để thông báo chuyện đó, mà lấy chuyện đó để nói về một vấn đề trong cuộc sống chúng ta. Nhiều người không có thái độ tranh luận đúng đắn, không có hành vi (nói, viết) phù hợp trong tranh luận. Đôi khi do sơ suất, nhiều khi do thói quen. Bạn A công nhận lúc đó bạn đã nóng tính, nhưng đến câu cuối, bạn không nói nữa, và del B khỏi danh sách bạn bè, vì B lộ rõ là người theo quan điểm “duy nhất đúng”.
Từ chỗ tranh luận về đặc tính con người Obama, đáng lẽ người ta chỉ nên nói về vấn đề đó thôi. Nhìn một hiện tượng, một con người, có thể có cách nhìn, nhận biết khác nhau. Anh yêu Ô, tôi ghét Ô, ừ thì sao? Chẳng sao cả. Hai phe yêu ghét này chả có gì xâm phạm lẫn nhau. Tranh luận về các đặc tính khiến anh yêu ghét ông Ô kia, thì cứ tranh luận, nhưng B đã coi chuyện A yêu Ô là sai, là cái gì đó không chấp nhận được. B quan niệm chỉ có anh ta là đúng, ai không giống anh ta là thù địch. Dẫn đến việc quy kết A “mù quáng”. Như vậy, tự nhiên bỏ Obama ra ngoài, chĩa vào sự “mù quáng” do mình nghĩ ra của đối thủ. A đáng lẽ nên thôi, nhưng anh sai lầm là ăn miếng trả miếng, cũng nói là B “nói càn”. Câu chuyện về Obama hoàn toàn hết, quay sang công kích cá nhân, đời tư. Rồi B bộc lộ sự học phiệt vô lý, đến mức “cấm” A không được viết. Đôi khi người ta không biết mình là ai.
3. Câu chuyện trên đây là thật. Tôi cũng gặp chuyện tương tự, khi tranh luận với một nhà văn khá có tiếng. Cuối cùng ông ta cũng vỗ ngực cấm tôi “nhi đồng thối tai viết lách lung tung”. Buồn cười là ông nhà văn này chuyên công kích cán bộ cộng sản, hơi tý là chửi chính quyền độc tài, hò reo cổ vũ đấu tranh dân chủ. Cho nên, từ lời nói đến hành xử là một khoảng cách. Đạo Nho có nhiều cái dở, nhưng có cái được ở chuyện dạy con người xử thế. Nào là Trung dung, nào là tu thân. “Tử viết” cũng có vài điều hay, đó là lời răn khiến Nho gia biết ứng xử đúng mực.
4. Ngày nay, tôi không biết nguyên nhân từ đâu, mà người ta kể cả giới có kiến thức sách vở, có đỗ đạt, tự vỗ ngực là trí thức, nhưng khi hành xử thì “duy nhất đúng”, cũng độc đoán, quyền không có cũng chuyên quyền. Tức là “chuyên” cái quyền cho mình là “duy nhất đúng”. Giới văn sĩ nhiều người ảo tưởng vào tiếng tăm, bệnh càng nặng lắm. Có anh ra rả vận động dân chủ, song hành xử còn độc đoán hơn cán bộ tham nhũng thối tha. Những kẻ đó mà có chính quyền, thì còn chết cho dân cho nước một bậc nữa. Nhìn một hướng khác, những người duy nhất đúng này, đúng là bị nô lệ vào thành kiến cứng nhắc của mình. Với những người này, tôi nói “kính chào đồng chí”. Cũng có thể liệt họ vào loại quỷ hoặc thần, nghĩa là siêu nhân, loại mà “Tử viết” rằng kính nhi viễn chi.
5. Vừa qua, nhiều bạn inbox và chat với tôi về chủ đề “con người tự do độc lập”. Cũng nhiều ý kiến lạ lắm. Ví dụ “đừng động vào ABC…”, Ví dụ “Hay lắm, kín lắm… blo bla”. Xin lỗi các bạn, vì tôi không đáp lời. Đó là do tôi muốn mình độc lập và tự do, cũng muốn các bạn như vậy. Sẽ có trao đổi trong dịp khác. Chúng ta có thể yêu ghét khác nhau, cùng yêu hoặc cùng ghét. Cũng như có thể cùng đúng, cùng sai, hoặc người sai người đúng. Và cuộc sống vốn như vậy, không có chuyện nhất loạt duy nhất đúng, duy nhất yêu, duy nhất cùng ghét. Nếu chúng ta sống với quan điểm nhân sinh như thế thì chúng ta đang có độc lập tự do rồi đấy.