Một thời nước Việt người mê muội
Không biết làm sao, đến thời mê, nhất là Rằm tháng Giêng, người ta đua nhau dâng sao giải hạn, mà tệ nhất là dâng sao giải hạn ở các chùa. Phật giáo Việt, kể từ Trúc Lâm thoái trào, qua mấy trăm năm, tưởng phục hưng, nào ngờ đến hồi mạt vận. Có thời Phật giáo Việt góp phần quật khởi dân tộc, Đinh Lê đến Lý Trần, không có Phật giáo làm sao các triều đại thức tỉnh để thoát khỏi nô lệ. Soi vào lịch sử, mới thấy hậu quả khủng khiếp của thời kỳ tôn Nho sau khi Lê Lợi giành độc lập. Độc lập rồi, thì sao chép đời sống tinh thần Trung Quốc, khiến cho đất nước rơi vào khủng hoảng. Từ đó, đạo Phật lúc thịnh lúc suy, nhưng vĩnh viễn không góp gì mấy vào đời sống tinh thần dân tộc, đừng nói khoác nhập thế, mà theo đuôi triều đình, mê hoặc dân chúng. Cứ đi qua Ngã tư Sở những ngày này, mới thấy dân chúng mê muội như thế nào, hàng ngàn người xếp hàng đến đường, người nọ vái lưng người kia, chầu vào hướng chùa. Vị sư trụ trì là ai, cứ nghe ông ta phát biểu ở Quốc hội là thấy chân tướng. Ấy vậy mà ông ta cai trị cả Phật giáo của tỉnh có trung tâm tâm linh Yên Tử. Phật giáo đang góp phần làm nên chính sách ngu dân. Chưa bao giờ Phật Việt dạy Phật tử dâng sao giải hạn, đốt vàng mã, theo đòi ngoại đạo nhảm nhí. Phật giáo Việt ngày nay nhuốm màu dân túy, lại bị nhuộm màu cơ hội, thật là một giai đoạn mạt vận. (nói Phật giáo nói chung là nói đa số, nhưng tôi mong nghe thấy tiếng nói của các sư phản biện rằng không phải thế)
Rằm tháng Giêng, cứ quan sát hội đền Trần, lại thấy sự mê muội của dân chúng Việt, được nâng lên một tầm cao mới, mà thời nay so với hàng trăm năm trước, còn u mê hơn. Ngày xưa vua chúa hành động theo đức tin, nhất quán lời nói và hành động, ngày nay lãnh đạo khai ấn, tâm thì hướng về say mê quyền lực, khấn để thăng quan tiến chức, mà giọng nói thì chém gió là tôn trọng truyền thống, trọng cha ông. Ngày nay, lãnh đạo dự lễ hội, như là cấp giấy chứng nhận cho sự nhập nhằng của các lễ hội, mà người ta cố tình marketing nhằm mục đích thương mại, nhiều khi rất nhố nhăng. Hồi này không còn đến dự hội chọi trâu nữa, nhưng vẫn đóng ấn, vẫn cày ruộng dưới một hàng chữ Tàu rất buồn cười. Vậy thì hội thề, sao không phục dựng?
Các lễ hội chỉ nên để dân gian làm, làm du lịch cũng được. Đóng vua đóng chúa mà làm lễ. Đó là phục dựng để làm du lịch. Đằng này có lãnh đạo cấp quốc gia nhảy vào làm, như thế là tiếp nối lễ hội theo phương thức mới của thời đại mới, thì cái lễ hội ấy không còn truyền thống nữa, nó khác xa cái truyền thống rồi. Hôm nay có cày, thì cày máy, hôm nay có đóng ấn, sao không làm ấn mực tươi kiểu mới, mà vác cái ấn gỗ ra làm, hôm nay sao phải đánh nhau bằng giáo mác, lễ hội phù đổng thì mang súng Ak hay tên lửa ra mà bắn nhau chứ. Đó là một cách hiểu sai lễ hội, sai đến thảm bại.
Mùa xuân, đến hội chùa Hương, đến các hội lễ, mới thấy đời sống tinh thần của dân ta đang bị thương mại hóa đến mức nào. Đâu đâu cũng thấy đồng tiền là bản vị của các lễ hội, thấy các hình thức chứ không còn ý nghĩa nhân văn nữa. Đến Hội Gióng, mấy người còn nhớ có Thánh Gióng, mà để cướp lộc, xem cướp lộc. Đến đền Trần Thương, mấy ai biết đó là nơi một người trữ quân lương đánh giặc Tàu, mà để vay tiền. Đến non thiêng Yên Tử, biết nơi đó là thờ Nhân tông đời Trần, nhưng miệng nói ra rả Vua Phật, nghĩa là vua của Phật, hay Phật làm vua, giờ đây sự tuyên truyền cũng ba vạ, gặp đâu nói đó như thế. Học giả chắc là chán rồi không nói, tầng lớp thày chùa thì ra sức thu hút Phật tử để có tiền bạc tôn tạo Phật viện, một vòng danh lợi trong chốn Thiền, thật là quá sức vớ vẩn.
Nước ta đi đến tình trạng thương đau hôm nay, vì sao? Tôi cứ nghĩ mãi câu hỏi này