Sự tráo trở của kỷ niệm
Hôm qua, Đô la Trăm đến Trân Châu Cảng kỷ niệm ngày bị Nhật đánh thua liểng xiểng. Nước Nhật cứ đến ngày bị quả bom nguyên tử vào đầu, đau thương bi thảm ngút trời, rồi đầu hàng nhục nhã, họ lại kỷ niệm để nhắc đến ngày đó, đầy cung bậc tình đời.
Mấy hôm nay, chắc chắn nước Nga cũng có động thái kỷ niệm ngày cách mạng tháng Mười, một chiến thắng khởi đầu hơn 70 năm sau để dẫn đến thất bại sụp đổ. Kỷ niệm ngày ra đời, kỷ niệm ngày sụp đổ. Tất cả đều kỷ niệm tưởng nhớ cả. Kỷ niệm chiến thắng, kỷ niệm thất bại, tôi thích tư duy kỷ niệm của phương Tây. Đó là cách mà họ đại chúng hóa một bài học. Bài học thì không bao giờ cũ.
Ở một nước quen thuộc, toàn kỷ niệm chiến thắng, và không dám, không cho nhắc lại thất bại, thì chắc chắn là cách học bài học thắng/bại không đến nơi đến chốn. Đó là vì tuyên truyền có ý không chân thực. Lịch sử thì không ai xóa bỏ được, điều đã xảy ra nó vẫn vậy. Nhắc lại chiến thắng hay nhắc lại thất bại, bài học như thế nào là phụ thuộc tâm thế của người trong cuộc. Ví dụ: Người Mỹ nhắc mãi Trân Châu Cảng, mà người Nhật cũng dĩ nhiên không quên. Với cả Mỹ và Nhật, đều là bài học. Nhưng, điều hay nhất là cả Mỹ và Nhật đều cùng nhau kỷ niệm cái ngày ấy. Thắng thua đều tương đối, tưởng thắng mà thua, tưởng thua mà thắng. Nhân dân thua.
Bao giờ người Việt mới thật hạnh phúc như người Mỹ và người Nhật. Đó là khi cả người Việt và người Trung Quốc cùng kỷ niệm ngày 17/2. Ngày đó chắc xa xôi. Trước đó, chỉ cần người Việt ở đâu đâu cũng cùng kỷ niệm ngày 30/4 thì đã tốt đẹp lắm rồi.