Tới nội dung
Nguyễn Xuân Hưng
Khảo cứu

Lê Chiêu thống

Lê Chiêu thống, vua thứ 16 cũng là cuối cùng của nhà Lê thời Trung hưng, người đầu hàng giặc Thanh, dẫn quân giặc vào Thăng Long và bị Nguyễn Huệ đánh cho đại bại. Cuộc đời Lê Chiêu thống là điển hình của một con người thoái hóa biến chất, tự chuyển hóa từ đỉnh cao quyền lực đến chỗ chết nhục nhã.

Cuối thế kỷ 18, vương triều –chúa phủ Lê -Trịnh đã suy vong đến cùng cực, không kiểm soát được địa phương, trên bảo dưới không nghe. Xã hội hình thành các trung tâm quyền lực, rất rối ren khiến nhân dân thống khổ. Trong khi thế lực nhà Tây Sơn đang lên, Nguyễn Huệ dẫn quân ra Thăng Long, giương chiêu bài phò Lê diệt Trịnh, lấy công chúa Ngọc Hân, và dựng Lê Duy Khiêm lên ngôi vua, hiệu là Chiêu Thống. Khiêm lúc đó 21 tuổi (đổi tên là Kỳ).

Kỳ lên ngôi, vương triều càng lục đục. Chúa Trịnh Bồng được nhóm quân Đinh Tích Nhưỡng phò tá quay lại kinh đô, lập lại trật tự vua Lê chúa Trịnh. Duy Kỳ bèn gọi quân của Nguyễn Hữu Chỉnh từ xứ Nghệ vào cung, Chỉnh đánh tan Nhưỡng và các thế lực phò Trịnh. Chỉnh vốn là quan lại của nhà Lê, khi Nguyễn Huệ ra Bắc thì theo Huệ, nhưng Huệ vẫn không tin Chỉnh, đến nỗi Huệ rút quân vào Nam không báo cho Chỉnh, Chỉnh phải chạy theo để được bổ trấn thủ Nghệ An. Nay Chỉnh tưởng cơ hội nắm quyền đến nơi, bèn lấn át vua, muốn bỏ Tây Sơn, diệt các thế lực khác. Bất ngờ tướng Tây Sơn là Vũ Văn Nhậm kéo ra diệt Nguyễn Hữu Chỉnh, thay thế vai trò của Chỉnh. Vua Lê Chiêu thống lúc này chỉ là các xác quyền lực, bôn tẩu ra ngoài thành Thăng Long, trốn vật vờ. Khi đó, Nguyễn Huệ liền ra bắc lần 2, diệt Vũ Văn Nhậm, đặt Lê Duy Cận, một hoàng thân khác của nhà Lê làm Giám quốc. Đến lúc này, Lê Duy Kỳ chạy sang xứ Quảng của Tàu (Lưỡng Quảng) cầu viện quân Thanh.

Tổng đốc Lưỡng Quảng là Tôn Sĩ Nghị dẫn 20 vạn quân vào Thăng Long, chân ướt chân ráo thì bị Quang Trung Nguyễn Huệ đánh cho tan tác, Lê Duy Kỳ lại chạy theo tàn quân Thanh về Quảng Tây sống đời lưu vong rất nhục nhã. Duy Kỳ tiếp tục cầu viện quân Thanh, không quản hèn hạ mượn quân để mong phục thù. Khi đó nhà Tây Sơn đã chiếm được Phú Xuân, vua Thanh không muốn đại bại lần nữa nên án binh bất động, bọn quan lại Lưỡng Quảng bầy ra chuyện lừa Duy Kỳ, bắt gọt đầu để tóc và ăn mặc như người Thanh mới tiến quân, Duy Kỳ cũng phải làm. Ba năm sau việc quân Thanh đại bại, Lê Duy Kỳ chết tại đất Tàu (1792), đến khi Gia Long lên ngôi, vua Thanh cho đưa hài cốt Duy Kỳ về Việt Nam.

Mấy lời bàn: 1. Khi làm hành động cầu viện nhà Thanh, lấy danh nghĩa “Chiêu thống”, nhưng ngôi vị đã mất, không còn chính danh, bỏ chạy khỏi kinh đô, nước đã có Giám quốc, chỉ còn cá nhân Lê Duy Kỳ làm chủ một đám quan lại hủ bại mang Tổ quốc ra bán rẻ mà thôi. 2. Chiêu thống là vua, hậu duệ của Lê Thái tổ, Lê Thánh tông. Tổ tiên anh hùng lập nước hùng cứ sánh vai với thiên hạ, nhưng con cháu thì hèn hạ bán nước. Nhân dân ta công bằng với lịch sử, dù cho Lê Chiêu thống hèn hạ bán nước, nhưng không vì thế mà không tôn kính Lê Thái tổ, Lê Thánh tông đã có công với đất nước dân tộc. 3. Con cháu nhà Lê như Lê Chiêu thống, luôn mồm nói học tập và làm theo tổ tiên, tưởng nhớ và kính trọng tiền nhân, nhưng hành động thì như chó lợn, đang tâm mời giặc vào xâm phạm đất nước, cho nên nói và làm của đám vua quan hủ bại là rất khác nhau. 4. Nếu lịch sử không may mắn có anh hùng đánh tan quân Thanh, thì Việt Nam lại đi lại con đường bị sáp nhập như Lưỡng Quảng của vua Triệu, bị đồng hóa như các sắc dân Bách Việt khác nghìn năm trước. 5. Quan lại nhà Lê có nhiều kẻ theo Lê Duy Kỳ mong nhờ người Tàu đòi lại quyền lực, thật là một bọn u mê, hành vi đáng bị phỉ nhổ và lên án, toàn quan lại có học vị học hàm, văn hay chữ tốt, nhưng chỉ biết lý luận suông, biết chữ của Khổng tử mà không biết dân tộc, miệng nói vì dân vì nước mà thật ra bán nước.