Tới nội dung
Nguyễn Xuân Hưng
Khảo cứu

Nhìn lại cuộc cải cách chữ Hán giản thể

Hiện nay, toàn đại lục Trung Quốc, lãnh thổ CHND Trung Hoa từ năm 1949, cho đến khoảng năm 1959 chính thức dùng chữ Hán giản thể. Cuộc cải cách chữ viết này kéo dài có thể nói hàng trăm năm, chỉ đến khi có chính quyền cách mạng, mới chính thức hóa kiểu chữ mới giản thể. Link sau đây từ trang dongtac.hncity.org nói cặn kẽ về việc đó. Ở đây chỉ nói về một khía cạnh khác, đó là việc cải cách chữ viết như vậy có đạt được mục đích đặt ra ban đầu không, có cần thiết không?

Tôi có một số bè bạn Trung Quốc ở các giới làm ăn kinh tế, làm phim, rồi hỏi chuyện các nghệ sĩ, các nhà văn đến dự hội nghị văn học, thì nhận được câu trả lời: Ban đầu thấy đúng, sau rồi thấy không còn đúng nữa.

Một trong các nguyên nhân khiến cho người TQ ra đời chữ giản thể là chữ TQ nhiều nét quá, rất phức tạp, từ đó khó học chữ, khó phổ biến. Khi cách mạng mới thành công, trào lưu tả khuynh mạnh, đến nỗi gán mọi xấu xa của chế độ phong kiến cho chữ viết phồn thể truyền thống. Có lúc có cán bộ còn đề nghị bỏ hẳn để dùng chữ Latinh. Hồi đó, nạn dốt và tỷ lệ không biết chữ rất cao, cũng đổ cho chữ viết. Từ đó đất nước hèn yếu, cũng đổ tại chữ viết quá rắc rối.

Cuối cùng thì nước Trung Hoa đỏ đã dùng chữ giản thể. Ban đầu được ca tụng rất ghê: Dễ học, đơn giản, bớt nét. Khi mới có máy tính, tốc độ xử lý máy còn chậm, thì chữ Hán giản thể còn được ca tụng là chiếm ít không gian bộ nhớ...

Tuy nhiên, thời gian trôi qua đi, thì người TQ càng ngày càng nhận ra, là rất cần thiết cải tiến một số chữ, có thể chỉ vài chục chữ rắc rối kỳ khu, chứ không nên cải tiến đến hàng ngàn chữ như đã làm.

Một sự so sánh rất đáng chú ý, Hồng Công, Ma Cao và Đài Loan vẫn dùng chữ Hán phồn thể truyền thống, thì sau mấy chục năm, những nơi đó phát triển kinh tế xã hội rất mạnh, trình độ văn hóa quảng đại quần chúng cũng không vì thế mà chậm chạp, sợi dây nối kết truyền thống và hiện đại còn mạnh mẽ hơn đại lục. Vậy lý do vì khó học mà dân dốt nước yếu là ngụy biện.

Những lý do khiến người TQ làm chữ giản thể đang bị thực tế cuộc sống chứng minh là không đúng, vì còn có các lãnh thổ khác để so sánh. Nếu không có mấy vùng lãnh thổ đó làm đối chiếu, thì không biết ngày nay người ta lấy gì để chứng minh sự đúng sai của phép giản thể. Mặt khác, khoa học máy tính ngày càng tiến bộ, máy tính ngày càng mạnh, vấn đề không gian bộ nhớ, hay tốc độ đánh chữ phồn thể càng không còn là vấn đề gì nữa.

Chữ Hán giản thể bị các nhược điểm chí mạng, nó đi ngược nguyên lý cấu tạo chữ tượng hình, làm biến mất ý nghĩa đặc sắc của chữ tượng hình, mất vẻ đẹp vốn có của nó. Hiện nay, có hàng ngàn câu chuyện tiếu lâm cay đắng về chuyện bớt nét của một chữ cụ thể.

Điều quan trọng nhất, là chữ Hán giản thể đã làm một cuộc đánh phá truyền thống, cắt rời lớp người học chữ giản thể với lớp người học chữ phồn thể truyền thống, tạo một vết đứt gãy về văn hóa, điều mà văn hóa Trung Quốc tự hào là nền văn hóa duy nhất tiếp nối truyền thống liên tục, thì thực sự đã có một điểm kỳ dị, một vết đứt.

Hồi cải tiến chữ viết, trí thức TQ ai có ý kiến ngược đều bị chụp mũ, bị cải tạo, thậm chí tù đày. Điều này cho thấy một quyết định ảnh hưởng đến bản sắc văn hóa mà không có tư tưởng phản biện, không xem xét đến cội nguồn truyền thống, thì dễ phạm sai lầm.

https://dongtac.hncity.org/?CAI-CACH-CHU-VIET-O-TRUNG-QUOC