Tới nội dung
Nguyễn Xuân Hưng
Thơ

Quy chu tức sự 歸舟即事 • (Thuyền về tức cảnh)

Trần Quang Triều (1286-1325) là con cả Trần Quốc Tảng, cháu nội của Trần Quốc Tuấn; có tước Văn Huệ vương. Quang Triều văn võ song toàn, đã làm quan, khi vợ là Công chúa Thượng Trân mất, ông đi tu, sau được vua vời lại làm quan đầu triều (Nhập nội hành khiển Tư đồ)
Bỗng gặp bài thơ “Thuyền về tức cảnh” của ông.
歸舟即事
詭遇念殊輕,
歸心夢自榮。
鳥啼煙樹沒,
帆帶夕陽行。
秋削山容瘦,
潮開水鑑明。
醉翁渾未醒,
紅葉滿江城。
Quy chu tức sự
Quỷ ngộ niệm thù khinh,
Quy tâm mộng tự vinh (oanh).
Ðiểu đề yên thụ một,
Phàm đới tịch dương hành.
Thu tước sơn dung sấu,
Triều khai thuỷ giám minh.
Túy ông hồn vị tỉnh,
Hồng diệp mãn giang thành.
Dịch nghĩa
Nghĩ đến những cuộc gặp gỡ giả dối lòng càng coi nhẹ,
Cho nên giấc mộng về cứ vương vấn mãi.
Chim kêu khuất trong đám cây lồng khói,
Cánh buồm đi ngang theo bóng chiều tà.
Hơi thu đẽo gầy dáng núi,
Triều lên, mặt nước như gương sáng.
Ông già say vẫn chưa tỉnh,
Lá đỏ rơi đầy thành ven sông.
Nguyễn Xuân Hưng dịch
Thuyền về.
Thù tạc thôi coi khinh
Lòng muốn về an định
Chim kêu cây tỏa khói
Buồm về bóng chiều buông
Hơi thu gầy dáng núi
Triều lên, nước lung linh
Ông già say chưa tỉnh
Lá đỏ đầy bờ sông
Một chút bình:
Không biết làm thơ này khi nào, chắc là vào thời kỳ Văn Huệ vương cáo quan ở ẩn, tu Thiền. Nhìn những cánh buồm về trong chiều, ông cho rằng những cuộc hội ngộ vì những lý do không đâu (ở chốn quan trường) coi là nhẹ, trong tâm tư luôn luôn nghĩ đến chuyện “về”. Như con chim kêu khuất trong bóng cây khói tỏa, như cánh buồm đi trong ánh nắng chiều… Khung cảnh đời sống thông thường thôi, mà đầy quyến rũ. Có gió mùa thu chém gầy dáng núi, có con nước dâng nước sáng như gương. Trong cái khung cảnh tịch mịch đẹp lạ lùng đó, một ông già say chưa tỉnh giữa đám lá đỏ đang rụng rơi đầy bờ sông. Một khung cảnh đẹp đến nao lòng.
Từ cánh buồm mà động vào lòng trắc ẩn, nghĩ đến giấc mộng từ giã chốn ồn ào hư vinh, trở về với cuộc đời trước mắt. “Quy tâm” ở đây tức là “quy Phật”, hay chính là “Phật tại tâm”. Bài thơ mang nặng triết lý Thiền Trúc Lâm “cư trần lạc đạo”. Từ chỗ từ bỏ những “quỷ ngộ”, bỏ các cuộc gặp gỡ không đâu, mộng đến “quy tâm”, bài thơ dẫn dắt đến cái kết có những cái lá đỏ đầy bên sông, với một người say. Người say ấy “chưa tỉnh”, nhưng người quan sát rất tỉnh, bởi vì ông ấy đang “cư trần” mà “lạc đạo”, đã “quy tâm”, đã đến được tâm Phật, tức là đã đạt đến sự “ngộ” rồi. Tôi ngờ rằng, tác giả không phải là người quan sát, mà là chính ông già say đang kể tâm tư và nỗi lòng mình, kể lại việc mình đạt Ngộ, đó chính là sự trở về.