Chuyên nghiệp? Chuyên nghiệp ư? — Bài 2: Doanh nghiệp
Hồi năm 1990, tôi đã làm việc khoảng 6 năm ở một nhà máy thủy tinh lớn nhất nước, nhiều khi người ta hay tự sướng là nhà máy lớn nhất Đông Nam Á. Tôi vào Sài Gòn, ai cũng hỏi nhà máy bao nhiêu công nhân, làm bao nhiêu tấn sản phẩm. Tôi bảo nhà máy gần nghìn công nhân, làm mỗi ngày 20 tấn thủy tinh. Ai cũng bảo ghê nhỉ, dân làm thủy tinh chuyên nghiệp. Một hôm vào quận 6, vào chơi với một ông làm thủy tinh thủ công. Lò cổ vịt mấy tạ thủy tinh một mẻ, mỗi mẻ mấy ngày mới ra một lần. Thủy tinh của ông ấy trong vắt và đủ màu, làm ra những thứ đồ thủy tinh kỳ quái và dụng cụ rất đẹp. Ông ấy hỏi: Các cậu bán bao nhiêu tiền một kg sản phẩm? Tôi làm ra 20 tấn thủy tinh/ ngày, toàn là chai công nghiệp, một cái chai 0,53kg, có giá 1 đồng. Trong khi một cái lọ hoa của ông Tàu quận 6, nặng bằng cái chai đựng rượu, giá 50 đồng. Có nghĩa là 1 kg sản phẩm của ông ấy gấp 50 lần của chúng tôi. Chúng tôi là nhà máy thủy tinh làm theo đơn hàng của nhà máy rượu, một năm chơi 6 tháng, còn ông Tàu quận 6 thì có 6 lò cổ vịt, ngày nào cũng đỏ lửa. Khái niệm chuyên nghiệp của thời bao cấp đổ nhào. Chuyên nghiệp của kinh tế XHCN là doanh nghiệp chiếm đất rất rộng, nhiều công nhân... Đến phân loại DN cũng căn cứ vào số lao động.
Đến năm 1995, khi cần giải quyết vấn đề lò nấu thủy tinh, tôi từ Hải Phòng vào Khánh Hội (TPHCM), gặp ông giám đốc ở Khánh Hội, ông này giới thiệu một chuyên gia Thái Lan. Tay Thái Lan nói: Tôi học Hóa ở ĐH Bách khoa Sài Gòn, hồi năm 1970, các kỹ sư cho ra hồn đều phải sang Sài Gòn học. Cho đến nay, một cái lò ở Thái Lan quy mô nhỏ hơn đây 10 lần, cần 1/20 số người làm, còn công suất gấp 5 lần. Thằng Thái Lan này bảo: Chuyên nghiệp là việc người ta làm được một việc tốt nhất, tốt hơn những người khác, không ai định hướng chúng tôi, thị trường nó chỉ dẫn.
Cho đến nay, ngành thủy tinh VN gần như sụp đổ hoàn toàn.
Đây là một câu chuyện về phát triển doanh nghiệp theo hướng kinh tế thị trường định hướng XHCN.