Tới nội dung
Nguyễn Xuân Hưng
Bình luận

Ông Vũ Đình Hòe bàn về giáo dục …hiện nay

Đây là bài báo “Việc xây dựng một nền giáo dục Việt Nam”, ông Vũ Đình Hòe viết trên Tạp chí Thanh Nghị, ra ngày 5/3/1945. Ông Hòe được cử làm Bộ trưởng Bộ Giáo dục trong chính phủ đầu tiên của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa.

Sau đây là lược thuật bài báo của ông Hòe (bài rất dài, nên tôi lược thuật).

Phần đầu, ông Hòe đả phá nền giáo dục cũ, dựa trên lý luận Khổng giáo phương đông. Sau đó, ông Hòe cũng đả phá quan điểm mới hiện hành, ảnh hưởng của Tây phương cho rằng giáo dục là dạy học thuật. Đó là cái gọi “giáo dục vì học thuật”. Nền giáo dục này đào tạo nên “trí giả, tinh thông học thuật, học vấn sâu sắc”. Ông Hòe cho rằng, các trí giả góp phần đưa châu Âu qua đêm Trung cổ, nhưng hiện nay, cách giáo dục này cũng không còn hợp thời nữa, bởi vì đó không phải mục đích của giáo dục.

Biểu hiện của “giáo dục vì học thuật” ở xã hội Việt Nam là: 1/ lý luận suông, áp dụng vào thực tế thành “mơ hồ, hư văn”; 2/” đã là hư văn, nền học mới không bồi bổ tâm hồn, không giúp ích cho đời sống cá nhân, đoàn thể mà chỉ là cái thang danh vọng: một nền học “khoa cử”. Nguyện vọng duy nhất của kẻ đi học là giật được mảnh bằng để chiếm một địa vị trong xã hội. Lối học “cử nghiệp” xưa kia lại sống lại… chỉ là một kế vinh thân phì gia” (trích nguyên văn); 3/ Do mục đích là “khoa cử”, nên học xong, không còn nghĩ đến học thuật nữa… 4/ coi thường đạo đức, luân lý, rũ bỏ truyền thống, vì những thứ đó phần lớn là không hợp với lý thuyết học thuật…

Tất cả những hệ quả trên đây do giáo dục, ông Hòe gọi là “(tai) họa trí thức”. Phải thay đổi quan niệm về giáo dục. Phải xây dựng nền giáo dục vì nhân sinh. Lý luận của ông Vũ Đình Hòe đến đây là rất hay. Nhưng đến khi nói về nền giáo dục tương lai, phải cho ra sản phẩm như thế nào, thì ý kiến ông Hòe bắt đầu lại có mầu sắc duy ý chí.

Theo ông Hòe, lý do là giáo dục không phải để phụng sự học thuật, không phải thỏa mãn óc hiểu biết của con người, “giáo dục là rèn luyện cá nhân thành những phần tử đủ điều kiện để sống và biết sống mạnh mẽ, trong địa hạt vật chất và địa hạt tinh thần một cách có lợi cho mình và cho đoàn thể”. Cái ý “có lợi cho mình và cho đoàn thể” ngay từ năm 1945 thì tưởng như rất hay, rất thời đại. Nhưng sau hơn 70 năm, nó đã biến tướng kinh khủng. Ông Hòe ở cuối bài, đưa ra biện pháp “cưỡng bức giáo dục”, và các thanh niên phải được “huấn luyện theo một hệ thống duy nhất”, và sau khi ra trường “các thanh niên phải gia nhập vào những tổ chức có điều khiển, đấy là nền xã hội giáo dục”, và đó là “sự chế ngự con người và dục vọng, giúp cho cuộc thống trị của lẽ phải và gây sức mạnh chung cho đoàn thể”

Bình loạn: Ông Vũ Đình Hòe (1912-2011), luật sư, nhà báo, Bộ trưởng Giáo dục chính phủ sau khi lập nước DCCH, hậu duệ của cụ nghè Vũ Tông Phan, sáng lập viên đảng Dân chủ Việt Nam. Tháng 3/1946, ông Vũ Đình Hòe thôi Bộ trưởng Giáo dục, làm Bộ trưởng Bộ Tư pháp suốt 15 năm liền. Đây là bài báo viết đầu năm 1945, khi ông Hòe chưa tham gia chính phủ. Cho đến nay, những nhận định về nền giáo dục sinh ra “họa trí thức” thì dường như vẫn y sì như năm 1945, mà trớ trêu thay, hình dung phác thảo về một nền giáo dục tương lai, lại cũng đúng như vậy. Mâu thuẫn của thế hệ trí thức như ông Hòe, là muốn chữa “họa trí thức”, vạch ra con đường giáo dục mới, nhưng con đường sự nghiệp tiến theo chỉ dẫn của các ông, thì “họa trí thức” càng sinh sôi. Cái gọi là “con người mới XHCN” thực chất đúng như ông Hòe mường tượng “có lợi cho mình và cho đoàn thể”, mà coi nhẹ quốc gia, dân tộc. Chắc ông Hòe và thế hệ ông không tưởng tượng ra kết cục như vậy.