Châu Phi da vàng (3)
3. Du lịch và giá trị của thiên nhiên hoang dã.
Nước Madagascar ai cũng biết là nước chậm phát triển, nước nghèo, thu nhập bình quân đầu người chỉ vài trăm đô Mỹ, nhưng thế giới (nhất là các nước phát triển) ai cũng biết đến Madagascar, ai cũng muốn đi du lịch Madagascar một chuyến. Phải nói ngay: Đó là giá trị của thiên nhiên hoang dã mang lại.
Chuẩn bị đi Madagascar, tôi cũng tìm hiểu, liên hệ với một số công ty du lịch Việt Nam, xem trang web hoành tráng, giới thiệu cũng đủ. Nhưng khi đặt vấn đề đến đó, hoặc đặt tua thì hoặc từ chối, hoặc bảo anh phải đợi để chúng em dồn đủ tua, mà đợi vô thời hạn. Đi Thái Lan, Hàn Quốc thì nói thế nghe được. Xứ tít mù mà nói thế thì coi như từ chối mà phạm tội nói dối.
Các bạn có thể google, tìm thông tin du lịch Madagascar, sẽ thấy quảng bá các tua xem cây baobap, xem rừng đá, xem vượn cáo… vân vân. Tôi chỉ đi Antananarivo, nên chỉ có tham gia các tua xem thiên nhiên hoang dã miền nhiệt đới. Rất tiếc vì ngớ ngẩn đã không kiên quyết đi phía Bắc tua cây baobap.
Du khách đến Madagascar rất nhiều người từ châu Âu, Trung Đông, Bắc Phi. Họ là những người không nghèo, có khả năng đi chơi. Và, các công ty du lịch Madagascar nhằm vào đối tượng này. Phần lớn công ty du lịch thành công do người nước ngoài điều khiển (góp vốn hoặc sở hữu 100% vốn). Nhiều công ty Pháp và các nước Bắc Âu. Họ là những người làm thương mại cự phách. Sau cái phim “Madagascar” hoạt hình của Mỹ, cả thế giới điên đầu vì các con vật trong một khu rừng hoang của Madagascar. Tôi ngờ rằng, các công ty du lịch Madagascar của các ông chủ châu Âu đã rót vốn vào bộ phim này.
Ngoài chuyện các bảo tàng, thì câu chuyện du lịch thiên nhiên là đặc sản của Madagascar.
Nói thật, nếu chỉ đi để biết thiên nhiên miền nhiệt đới, bây giờ người Việt Nam đến Madagascar hơi phí (nhưng có thể sau đây vài chục năm, phá xong rừng thì xem ở đâu nếu không đến Madagascar). Đơn giản bởi vì rừng núi, đồng cỏ, ruộng vườn giống hệt Việt Nam sáu bảy mươi năm về trước. Ngoài loài đặc hữu của Madagascar là con vượn cáo, thì các loài giống thực vật, động vật khác chả khác gì Việt Nam. Một đoàn rồng rắn vào xem chỗ nuôi cá sấu, so với trại cá sấu ở Việt Nam, nó là cái đĩa để chén đặt (so với) mặt bàn. Rồi xem con kỳ nhông, con thằn lằn, mặc dù nó có hàng chục loại, đủ mọi dáng vẻ, thì cũng là nó chạy đầy ở Việt Nam. Tôi thấy một đám thanh thiếu niên mũi lõ tóc vàng xúm vào, nghển cổ xem sao, hóa ra họ đang xem con châu chấu voi to bằng ngón chân cái, đặt cạnh con châu chấu ma bằng đầu đũa màu như cái lá khô. Loại này ở Việt Nam xúc đi chả hết… Rồi xem khỉ, xem ếch nhái, xem các loài chim chóc, bướm vùng nhiệt đới. Đâu cũng rồng rắn toàn Tây lịch sự chứ không phải Tây ba lô…
Có thể nhìn thấy ngay, ở Madagascar các ông chủ châu Âu biết du khách từ chỗ không có khí hậu nhiệt đới cần gì. Họ cần biết thiên nhiên hoang sơ của vùng nhiệt đới với hệ động thực vật khác biệt. Điểm này thì Madagascar đang có, đang còn. Madagascar chậm phát triển hóa ra đang là một giá trị. Họ không bị gánh nặng của mấy chục năm phát triển kinh tế tăng trưởng nóng. Tuy có hiện tượng phá rừng, mất rừng, cũng kêu đến báo động, nhưng khi mà công nghiệp hóa còn ở dạng sơ khai như họ thì rừng và thiên nhiên còn cơ hội.
Tôi đi ra ngoại ô Antananarivo, có cảm tưởng đi về miền quê phố huyện của Việt Nam thời thơ ấu những năm sáu mươi. Ruộng một bên và xóm phố một bên đường. Sông chạy qua những khu vườn nhỏ hoang vắng. Nhiều bãi hoang, những bụi cây cúc tần hoang dại, sông chảy lững lờ, các bà các cô ra sông giặt giũ rồi phơi quần áo lên ngay những bụi cây. Đó là nếp sống tỉnh lẻ có phần uể oải, đơn giản. Nhưng không có ô nhiễm khói, không có nguy cơ mưa axit. Thật đúng là Việt Nam mến yêu gian khó của những năm sáu mươi.
Đi xa nữa về tỉnh cách thủ đô Antananavo khoảng mấy chục cây số thì thật ngạc nhiên, bắt gặp Việt Nam của những năm xa xưa, có thể trước cả năm 1945. Xe tay chạy trên đường. Xe cổ cũ kỹ. Phố có những khoảng không gian rộng phân cách các nhà. Nhà cũng lụp xụp, ăn xin ăn mày và người lang thang đi lẫn người đi làm công sở… Nhưng phố hiện đại của tỉnh xa không buồn tẻ như phố của Nam Cao, Nguyễn Công Hoan. Họ có nền kinh tế thị trường, nên đầy biển hiệu quảng cáo. Họ có nền chính trị đa đảng nên áp phích cổ động tranh cử dán khắp nơi.
Có lẽ làm một tua du lịch về quá khứ Việt Nam, thì đưa khách đến Madagascar, thế là gần hoàn hảo. Du lịch Việt Nam gần đây bắt đầu cắt gọt thiên nhiên, trở nên gọn gàng và xa hoa kiểu Disneyland giống hệt Hồng Công và giống nhau, không biết sẽ về đâu. Hoặc gần đây có chuyện làm Safari, nhốt thú người tự do xem, thả thú người ngồi xe xem, dấu ấn nhân tạo rất rõ nét, rồi anh này cũng bắt chước anh kia. Thiên nhiên cũng bị cắt gọt không còn chính nó nữa. Hoặc mấy chục năm nữa, con cháu ta lại rồng rắn sang Madagascar xem động thực vật nhiệt đới, xem con cào cào châu chấu, xem con thằn lằn…
Madagascar đang trình diễn bộ mặt hoang dã của thiên nhiên, và đó là một kho của… Nhưng với đà phát triển của công nghiệp hóa, thì giá trị thiên nhiên của họ rất mong manh. Theo dõi diễn biến chính trị của Madagascar, có lý do để lo ngại…
Ghi chú ảnh: 1. Xe cổ trên phố. 2 và 3: Xe tay; 4. Rất nhiều người xem con vượn cáo.