Đất quê của cô K — Bài 1: Mở đầu
Tôi đã viết loạt bài du ký về Mông Cổ, Madagasca, và Lào. Những nước thuộc loại nghèo và có phần xa lạ. Nhiều bạn động viên tôi kể chuyện những lần đi Trung Quốc. Đó là sự liều lĩnh. Vì Trung Quốc gần Việt Nam, trong truyền thống rất quen biết.
Tôi thỉnh thoảng có chuyến đi công tác, đi phượt đi Trung Quốc, gọi là đi Trung Quốc cho oai, thực ra chỉ đi phía Nam nước Trung Hoa, đó là vùng đất đường đến quê cô K, một người mà tôi quen biết, quê ở Chiết Giang, sống ở Hàng Châu. Một vùng phía Nam Trung Hoa từ biên giới Việt, qua Vân Quý, Lưỡng Quảng, lên Phúc Kiến, Chiết Giang quê K, là vùng đất nhiều người Việt quen biết. Vùng đất đó ít nhất là hay nhắc đến trong lịch sử cận đại Việt Nam. Chuyện liên quan đến cô K sẽ kể dần dần ở cuối loạt bài này, như một việc góp vui cho các bạn đi du lịch, tham khảo cái nhìn của một nhà văn lẩm cẩm đi chơi…
Người Trung Quốc rất tài tổng kết cuộc sống bằng những câu thành ngữ ngắn gọn. Người đi du lịch chắc không ai không biết câu nói về đặc sản của mấy vùng đất Nam TQ. Ví dụ câu này: “Ăn ở Quảng Châu, chơi ở Hàng Châu, lấy vợ Tô Châu, chết ở Liễu Châu”. Câu này có nhiều dị bản. Có bản thêm câu “uống rượu Quý Châu” cho đủ bộ. Có bản nói khác chút: “Sinh ở Tô Châu, sống ở Hàng Châu, ăn ở Quảng Châu, chết ở Liễu Châu”.
Lại có câu thành ngữ về tính cách con người các vùng tiêu biểu: “Quảng Châu cách, Chiết Giang thương, Lưỡng Giang hồ, Lưỡng Hồ tặc, Bắc Kinh quan”. Tôi nghe câu này trực tiếp từ một người Trung Quốc. Nghĩa là dân Quảng Châu ưa hoặc giỏi làm cách mạng. Từ Tôn Trung Sơn quê Quảng Châu, Đặng Tiểu Bình khởi nghĩa ở Quảng Châu dựng nên tiền thân quân đội Trung Quốc. Rồi Thái Bình Thiên Quốc do Hồng Tú Toàn khởi sự cũng ở Quảng Châu… vân vân. Còn người Chiết Giang thì giỏi buôn bán. Chiết Giang có huyện Thiệu Hưng, quê Chu Ân Lai, có lịch sử hàng trăm năm có người làm mưu sĩ, quân sư cho bậc đế vương, cũng coi là buôn giỏi: buôn vua. Lưỡng Giang là Giang Nam, Giang Tô cảnh đẹp, người phóng khoáng, ưa giang hồ. Hồ Nam, Hồ Bắc nhiều năm thời xưa có nhiều người nghĩa khí, tụ tập chống triều đình, hay gọi là “làm giặc”. Tất cả đều thua dân Bắc Kinh, ung dung làm quan trị nước.
Đó là một chuyện phiếm. Nhưng cũng tóm lược rất giỏi đặc điểm của từng vùng đất. Đại khái cũng như ở Việt Nam, như người Thanh thế nào, Nghệ thế nào, Quảng thế nào… vân vân. Nhưng khi chúng ta đi đến tận nơi, sẽ nảy sinh hai kiểu tâm lý: Một là choáng ngợp về đất đai, phong cảnh, con người, từ đấy thấy xa xôi, lạ lẫm. Hai là, một số người tuy đến nơi thấy người ta nói tiếng khác, nhưng thổ nhưỡng, nhân vật chả có gì khác những điều mình đã biết. Người cũng mũi tẹt da vàng, có hảo hán có đểu giả, núi sông cũng rưa rứa. Vậy thì có gì hay đây?
Tôi sẽ cố gắng kể lại cảm xúc của một du khách. Không gì khác hơn một du khách.
Bài 2: Ăn ở Quảng Châu