Nước Lào thương mến (không số)
Loạt bài "Nước Lào thương mến" của tôi chỉ là những cảm nhận vụn vặt, nhớ đến đâu kể đến đó. Song tôi ngạc nhiên thú vị là có nhiều bạn comm, inbox đến trao đổi về một số nội dung, chi tiết trong bài. Tôi xin nói thêm mấy điểm như sau:
1. Về một số lãnh tụ Lào. Bạn đọc có thể tra trên dữ liệu công khai của Google, hoặc tư liệu báo chí Việt, Lào, không có gì bí mật cả:
1.1. Cayxon Phomvihan là lãnh tụ Lào, sáng lập Đảng Nhân dân cách mạng, có hình trên tờ tiền Lào. Ông là con của bà mẹ Lào và ông bố Việt họ Nguyễn Trí, tên Việt của Cayxon là Nguyễn Trí Mưu.
1.2. Nhiều năm, xếp thứ tự ở Bộ Chính trị Đảng, người thứ 2 là Nuhak Phumxavan (thứ 3 là Xuphanuvong), ông là người Thái gốc Việt, hình như lấy vợ Việt, cùng với Phumi Vôngvichit, 2 ông không có con cái, (như Bác Hồ), dành toàn tâm toàn sức cho sự nghiệp cách mạng Lào.
1.3. Xuphanuvong lấy vợ Việt, người Nha Trang, tên là Nguyễn Thị Kỳ Nam. Trong số con cái của ông, có một người đã là Ủy viên Trung ương, Bộ trưởng Tài chính, sau đó lưu vong sang sống ở New Zealand...
1.4. Hồi kháng chiến, 100% cán bộ Lào học trường Đảng Việt Nam hoặc Liên Xô. Thời kỳ đổi mới, con cái lãnh đạo Lào vẫn học ở VN nhiều, nhưng cũng có nhiều người đi học TQ, một số ít đi Mỹ và các nước châu Âu...
1.5. Chuyện người nước khác làm lãnh đạo thì cổ kim đều có. Họ Trần của Thái tông Trần Cảnh chỉ đến Việt Nam, vua Thái tông là đời thứ 5. Thế mà chống TQ hạng nhất trong lịch sử VN. Vấn đề là họ hấp thụ nền văn hóa bản địa, sống chết với đất nước họ.
2. Tên người Lào. Người Lào cho đến đầu thế kỷ 20 không có họ, chỉ có tên. Có lẽ người Lào là một trong các dân tộc cuối cùng bảo lưu nếp sống ngàn xưa, là chỉ có tên. Xem lịch sử La Mã, Hy Lạp, là những nền văn minh còn lại chữ viết cổ, thì người cổ đại chỉ ghi là "Ông XYZ, con ông ABC...". Sau này văn minh phát triển, các dân tộc mới bắt đầu có họ. Ở Việt Nam, cho đến thời Hai Bà Trưng (sau Nước Nam Việt của Triệu Đà) thì người Việt cũng không có họ. Văn minh TQ đã mang tập quán có họ sang cho người Việt. Giữa thế kỷ 20, người Pháp mới có 1 sắc lệnh bắt buộc dân Lào phải có họ. Và chính điều này, là một trong các lý do khiến cho chức sắc Pháp có nhận định người Mông trình độ văn minh cao hơn người Lào (người Mông có họ). Tuy nhiên, cho đến nay, nông thôn vẫn không cần có... họ mà chỉ cần tên.
Tôi đã hỏi mấy anh em Lào, quy cách đặt tên cũng linh hoạt, có cách giống người Việt gọi suồng sã. Ví dụ ông Kèo có con là Cột, thì mọi người gọi là Cột Kèo. Người Lào có thể lấy tên bố, mẹ, ông, bà hoặc một vị cao niên làm tên ghép, cũng có thể lấy tên ghép tùy ý, ví dụ ông San mà bị vổ thì San Hô, hoặc ông Cao mà mắt như mèo thì Cao Mèo... v.v Tôi tra phả hệ ông Xuphanuvong, thấy họ hàng chẳng ai giống ai một cụm từ nào. Ngày nay, người Lào đã lấy họ, ví dụ con ông Xuphanuvong, lấy họ Xuphanuvong, là XY Xuphanuvong, MN Xuphanuvong; con ông Phomvihan, lấy họ Phomvihan, nên đọc lên là biết họ hàng con cháu, chứ trước đây thì chịu. Họ, những người sống nửa cuối thế kỷ 20 là thế hệ các cụ tổ khai sinh ra các dòng họ...
(Ghi chú: Ảnh: Ông Hồ và vua Lào múa lăm-vông)