Tới nội dung
Nguyễn Xuân Hưng
Bút ký

Phỏng vấn Nhà văn Nguyễn Xuân Hưng, Giám đốc Hãng phim Hội Nhà văn VN (bài đã đăng báo)

NXH: Bộ phim "Vượt qua bến Thượng Hải" cũng là phim về lãnh tụ Hồ Chí Minh hoạt động ở Trung Quốc, giai đoạn những năm ba mươi thế kỷ trước. "Vượt qua bến Thượng Hải" có bối cảnh thời gian cuối năm 1933, đầu năm 1934, sau sự kiện vụ án Hồng Kông. Do đó, bộ phim được coi như phần tiếp theo của "Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Kông".

"Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Kông" có bối cảnh bị bó hẹp bởi các sự kiện lịch sử xung quanh phiên toà Hồng Kông xử Lý Thuỵ (bí danh của Nguyễn Ái Quốc). Còn phim "Vượt qua bến Thượng Hải" là câu chuyện Nguyễn Ái Quốc vượt qua sự truy cản của mật thám, không gian rộng lớn từ Hạ Môn đến Thượng Hải, ngoài những nhân vật lịch sử như Tống Khánh Linh, Vayang Cuturie, Nguyễn Lương Bằng... còn có tuyến nhân vật hư cấu, làm cho câu chuyện thoát hiểm ở Thượng Hải trở thành bài ca tình bạn quốc tế, tình yêu chung thuỷ, niềm tin vào đồng bào và lòng tự hào dân tộc chiến thắng các thế lực thù địch.

PV: Còn về công tác làm phim, bộ phim này cũng thực hiện tại Trung Quốc, nhưng lại không phải là phim hợp tác với Trung Quốc, ông có thể nói rõ điều này?

NXH: Đúng vậy. Phim "Vượt qua bến Thượng Hải" không có vốn của đối tác Trung Quốc. Hãng phim Hội Nhà văn chỉ thuê trường quay, thuê nhân công một số khâu trong khi thực hiện bộ phim. Toàn bộ những chức danh Trung Quốc trong phim chỉ là nhân lực làm thuê cho phía Việt Nam, còn phía Việt Nam hoàn toàn quyết định.

PV: Ông có thể nói rõ hơn về khâu đạo diễn của phim?

NXH: Đạo diễn Việt Nam là Triệu Tuấn, công tác tại Trung tâm Điện ảnh Đài truyền hình Việt Nam, đạo diễn Trung Quốc là Phạm Đông Vũ, công tác tại Kênh 6 Đài truyền hình Trung ương Trung Quốc (CCTV6). Chúng tôi xác định ngay từ đầu, Đông Vũ là đạo diễn hiện trường, còn Triệu Tuấn là đạo diễn chịu trách nhiệm chính. Vì là đoàn làm phim hỗn hợp, diễn viên nhiều quốc tịch, nên khâu tổ chức rất quan trọng. Mấy tuần trước khi bấm máy, chúng tôi chuẩn bị chi tiết từng khâu. Khi quay phim, tổ đạo diễn và giám đốc sản xuất hàng ngày có họp thường xuyên rút kinh nghiệm và đề ra kế hoạch quay ngày hôm sau. Hiện trường luôn luôn có 2 phiên dịch. Cần nói thêm về đạo diễn Phạm Đông Vũ, ông đã đến Việt Nam trước khi bấm máy để cùng Triệu Tuấn casting diễn viên và tìm hiều về chủ tịch Hồ Chí Minh, gặp gỡ các tác giả kịch bản. Phạm Đông Vũ là người lao động nghệ thuật nghiêm túc, sau khi gặp gỡ Nhà văn Lê Ngọc Minh, đồng tác giả kịch bản, Nhà văn Lê Ngọc Minh nói, ông có thể yên tâm vì có một đạo diễn hiểu được thông điệp của các tác giả kịch bản. Dĩ nhiên, ông Phạm Đông Vũ là người chuyên nghiệp, ông luôn nói ông chỉ làm tròn chức trách người làm thuê, sau này ông chỉ dựng phim sơ bộ, còn toàn bộ khâu hậu kỳ do Triệu Tuấn làm.

PV: Còn về diễn viên, việc chọn diễn viên được thực hiện như thế nào?

NXH: Quan trọng nhất là diễn viên đóng Nguyễn Ái Quốc. Chúng tôi đã mời Trần Lực, người đã đóng Nguyễn Ái Quốc ở phim "Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Kông", nhưng cuối cùng anh Trần Lực bận nên không tham gia. Hai đạo diễn đã thử vai đối với một số diễn viên đã từng đóng vai Bác Hồ, cuối cùng quyết định chọn Minh Hải, diễn viên Nhà hát kịch Trung ương. Minh Hải có thế mạnh là ngoại hình tương đối giống, là người Nghệ An, đã từng thể hiện vai Bác Hồ trên sân khấu. Điều quan trọng là Minh Hải có nhiệt huyết làm việc. Anh vào vai tương đối thành công. Diễn viên Mỹ Duyên được chọn vào vai Phương Thảo, người yêu Nguyễn Ái Quốc. Đây là một vai khó, diễn tả tâm lý nhân vật có chừng mực nhưng vẫn phải thể hiện tình yêu trong sáng. Trong số diễn viên Việt Nam có 2 người sinh sống ở nước ngoài. Đó là diễn viên Lan Phương và Thái Hoà. Lan Phương tốt nghiệp Học viện Điện ảnh Bắc Kinh, đang sống ở Bắc Kinh, vào vai cô gái gián điệp, còn Thái Hoà là Việt kiều ở Canada, vào vai sát thủ.

PV: Ông có thể kể một chút về các diễn viên Trung Quốc?

NXH: Đáng chú ý là diễn viên Chương Diễm Mẫn vào vai Tống Khánh Linh. Cô Chương nổi tiếng từ phim "Hiệp khách hành", hiện là diễn viên có hạng của Trung Quốc, cô đóng phim này do quan hệ cá nhân với những người làm phim. Diễn viên Tào Ngu là diễn viên nổi tiếng của Thượng Hải vào vai Chánh cảnh sát Quốc dân đảng, diễn viên Michal người Đức từng đóng trong phim "Bến Thượng Hải", vào vai Chánh mật thám Pháp... Nói chung, phía Trung Quốc đã huy động dàn diễn viên tốt, đảm bảo cho sự thành công của bộ phim.

PV: Việc làm phim ở trường quay hiện đại chắc chắn rất khác với làm phim ở Việt Nam, ông có thể chia sẻ kinh nghiệm làm phim?

NXH: Phần lớn bộ phim quay tại trường quay Hoành Điếm và Thượng Hải. Hoành Điếm là thủ đô điện ảnh của Trung Quốc, là một thành phố thuộc huyện, có tới 11 trường quay, hàng năm doanh thu về điện ảnh khoảng 2-3 tỷ đô la. Quanh khu vực các trường quay, có khu công nghiệp điện ảnh, với hơn 100 doanh nghiệp. Dịch vụ điện ảnh từ những nhu cầu nhỏ nhất như cái tăm cho quay phim, đến máy móc, đèn, máy nổ, khách sạn các loại cho các đẳng cấp diễn viên... Dịch vụ du lịch ăn theo trường quay là một điểm nổi bật nhất của các trường quay Trung Quốc. Khách du lịch đến các trường quay nườm nượp, đó là cách đầu tư điện ảnh kết hợp du lịch đậm chất dân tộc của họ. Với 11 trường quay ở riêng Hoàng Điếm, có thể tận mắt thấy lịch sử 4000 năm của Trung Hoa hiện hình, từ thời Tần Hán đến thời chiến tranh cách mạng, cho đến thời hiện tại. Làm phim trong điều kiện như vậy, người làm phim thả sức tung hoành sáng tạo, nhà sản xuất rảnh tay lo kinh doanh. Tôi nghĩ đến một lúc nào đó, Việt Nam cũng phải tiến đến điều kiện làm phim với các trường quay hiện đại như vậy, nhưng câu hỏi là đến bao giờ, mong rằng thời gian sẽ ngắn hơn 30 năm. Vì cách đây 30 năm, điện ảnh Trung Quốc cũng như chúng ta bây giờ, không có phim lịch sử, không có trường quay...

PV: Nói về vấn đề này, thời gian gần đây, có dư luận cho rằng Hãng phim Hội Nhà văn đã liều khi làm những phim lớn, vì đối mặt với quá nhiều khó khăn, vậy vì sao Hãng phim lại chọn con đường khó khăn để đi vào?

NXH: Giám đốc tiền nhiệm của tôi là nhà văn Hữu Mai, sau đó là nhà văn Hà Phạm Phú, có sự cổ vũ của lãnh đạo Hội Nhà văn, đã khởi xướng làm những phim lịch sử cách mạng (Ông cố vấn, Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Kông, Mật mã 1789, Mùa phượng tím...), những phim mà các hãng phim khác không làm, vì đó không phải dòng phim thị trường, đòi hỏi một vốn kiến thức văn hoá nhất định. Thực tế, cho đến nay, chỉ có Hãng phim Hội Nhà văn có một chút thành công về dòng phim này, do biết cách tổ chức sản xuất, biết cách hợp tác với nước ngoài. Tuy nhiên, điều đáng buồn là với cách làm đó, tuy đem lại cho điện ảnh Việt Nam một số tác phẩm tốt, đóng góp cho nền nghệ thuật một thể loại tác phẩm về lịch sử cách mạng, nhưng Nhà nước chưa có cơ chế khuyến khích thích hợp. Cho đến phim "Vượt qua bến Thượng Hải", Nhà nước không đặt hàng, kinh phí không có 100%, mà chỉ hỗ trợ 70%, số còn lại do Hãng phim tự tìm kiếm vốn làm phim, song việc giải ngân rất chậm trễ, đồng tiền mất giá khiến cho đơn vị làm phim gặp khó khăn. Quả thật, nếu nói lao vào làm phim như Hãng phim Hội Nhà văn cũng là mạo hiểm. Nhưng nếu không mạo hiểm như vậy, thì không thể có thành tựu như Hãng phim đã có.