Tới nội dung
Nguyễn Xuân Hưng
Bút ký

Thời chiến — 1. Cụ già bắn rơi máy bay

·Loạt bài, kỳ 1/5

... Hết xăng.

Hồi chống Mỹ, có chuyện các cụ già súng trường bắn rơi máy bay Mỹ. Dân quân trai gái cũng bắn rơi máy bay. Cao xạ bắn được máy bay rơi, súng trường bắn đòm cũng rơi máy bay...

Đến nay, các nhân chứng đã công khai công nhận việc bắn rơi máy bay là có chuyện ... phân bổ. Ai phân? Trên. Trên là ai? Chắc có chỉ đạo, còn Ban Thi đua khen thưởng thực hiện.

Hồi đó, người ta đã hát bài hát của Đỗ Nhuận: ới dô trên đất này có cụ già bắn rơi máy bay hết xăng. Hát thế nhưng mà tâm trạng vui vẻ, hài hước và thỏa mãn.

Gần đây tôi có đọc bài kể rằng anh hùng không quân Lê Thanh Đạo nói, thành tích ông bắn rơi 6 máy bay, cũng có 1 cái là phần được đồng đội chia cho, vì chỉ huy thấy ông bay lên bắn đòm nhiều lần mà chẳng biết chắc có trúng không thì "kê khai" động viên. Ông Đạo cũng nói rõ, việc phi công ta bắn b52 khó xác định chính xác là một thực tế khách quan. Thuận lợi là anh bay trên trời của ta, dưới đất dẫn, nó đến thì anh xuất hiện rất nhanh đòm nó 1 phát rồi chuồn, nếu không thì anh sẽ dính đòn mã hồi hoặc bị đám cháy thiêu chết. Cái gọi là "quần nhau" chỉ là vào nhanh hay rút nhanh vài giây thôi.

Tôi thấy các lãnh đạo thời chiến của nước ta rất sáng tạo. Họ tạo ra được tâm lý hưng phấn và không sợ máy bay Mỹ. Cho nên thực sự có một lưới đạn phòng không mỗi khi máy bay Mỹ vào. Tài của họ là tạo được phong trào thi đua. Trên thực tế máy bay có bị bắn rơi thật chứ không bịa ra, ai bắn được thì rất ít trường hợp rõ rành, vậy thì phân bổ là chuyện nhất cử đa tiện.

Lãnh đạo chóp bu của ta thời chiến rất giỏi hướng toàn dân đến mục tiêu chiến thắng. Họ hiểu tâm lý dân tộc, động viên toàn dân hăng hái chiến đấu, biến chuyện chiến tranh đối mặt với cái chết thành cuộc đua có thưởng. Phần thưởng cao nhất là tìm đường sống, cao thứ nhì là có thành tích mà sướng.

Đó là cách hành xử phù hợp với điều kiện hoàn cảnh. Thông tin đều đưa từ trên xuống. Phát thanh truyền tin đơn sơ, trên đưa đến thì viết ra bảng tin đầu xóm, oai hơn là cử một ông to xuống nói chuyện thời sự. Nói tóm lại, phân cho các đơn vị một cái máy bay rơi là cách làm hay nhất thời đó.

Một điều cốt lõi của cách làm đó, như đã nói, là động viên được toàn dân, thực hiện sự nghiệp lớn. Giả sử có ông phân tích khoa học thực tiễn rằng, súng trường dân quân thì làm nên trò trống gì, ra bắn nó thì nguy cơ mình chết, hoặc vũ khí Mỹ hiện đại lắm không chống đỡ được đâu, để việc chống Mỹ cho Đảng và Nhà nước lo, cứ cày cuốc làm việc tốt, bảo sao nghe vậy là ok, giả sử như thế thì máy bay Mỹ bay đến, chỉ có bảo nhau trốn mà giẫm lên nhau chết. Tương quan lực lượng VN và Mỹ rất xa so với VM Trung Quốc, nhưng chưa bao giờ người hồi ấy sợ Mỹ...

Ngày nay, cách tuyên truyền y như cũ thì lại hỏng, thông tin khác rồi, kẻ thù cũng khác. Mục tiêu động viên toàn dân thống nhất ý chí với lãnh đạo thì khác hoàn toàn thời xưa. Vẫn trên mảnh đất này mà người ta đã khác. Có lẽ dân ta thì vẫn vậy, mà lãnh đạo thì đã khác.