Thời chiến — 3. tội hủ hóa
Ngày nay, thanh niên thế hệ 8x, 9x, 0x đã không còn nghe thấy từ "hủ hóa"... Thời chiến, những năm tháng chống Mỹ hào hùng, xã hội chưa phức tạp, tội phạm trong dân cư thường thấy: trộm cắp, đánh nhau gây mất trật tự xã hội, gián điệp phản động và... hủ hóa.
Tội hủ hóa chỉ đứng sau tội làm gián điệp hay phản bội tổ quốc. Đó là cái tội mà nam nữ "quan hệ" với nhau không được phép. "Quan hệ" ở đây bao gồm: ngủ với nhau, yêu nhau, hoặc... có cảm tình. Nam nữ trong tội hủ hóa có thể đã có gia đình, quan hệ ngoài gia đình, mà còn có cả nam nữ chưa có gia đình, quan hệ không được phép.
Tôi biết một cô rất xinh đẹp, đi bộ đội, chỉ mới yêu anh thứ nhất, bỏ rồi, yêu đến anh thứ 2, chưa lấy được, chia tay, yêu đến anh thứ 3 là bị đánh giá là "hủ hóa" và bị ra quân, về địa phương. Tôi cũng biết rất nhiều vợ liệt sĩ, có ý định yêu một anh nào đó, lập tức anh đó bị tội hủ hóa. Vợ liệt sĩ cũng không được yêu đương nhăng nhít, định lấy ai thì báo cáo tổ chức, xem có xứng đáng không, xứng đáng thì tổ chức cho lấy nhau đàng hoàng. Ngày đó đã có người thấy cái chính sách đó là dã man với phụ nữ. Gần nhà tôi, có cô vợ liệt sĩ, chưa có con, một hôm sang khóc với mẹ tôi: Cô ơi, cháu ở đây thì không thể lấy ai được đâu. Hồi đó tôi bé, học cấp 2 chả hiểu nổi. Mẹ tôi bảo: xã này nhiều ông đạo đức giả. Sau cô đó đi thanh niên hỏa tuyến, tức là đi phục vụ đường Trường Sơn, cũng yêu một anh cùng xã cùng đoàn hỏa tuyến, rồi đồn về xã cũng nhiều chuyện, cán bộ xã chê trách, điều ong tiếng ve, khi về còn kiểm điểm, nghe nói khai trừ đảng.
Thời chiến tranh, làng quê vắng bóng trai tráng, các cô thanh niên đã khổ việc gì cũng phải làm, có lấy chồng thì không ít cô cưới chồng trong kỳ chồng về nghỉ phép 15 ngày, sau đó anh chồng đi B, và hy sinh không về. Tuổi thì trẻ, xã thì chỉ còn ông già, đui què mẻ sứt, không ít anh cán bộ quơ gái làng dấm dúi mà chả bị tội "hủ hóa" gì cả. Có anh bị bắt thì thôi coi như xong, vì tội ấy chỉ đứng sau tội phản bội tổ quốc. Trong cuộc kháng chiến vĩ đại của dân tộc, có hy sinh gian khổ, có chết chóc đau thương, nhưng cái khổ nhục nhất là các cô chồng xa bị tội hủ hóa với các ông đàn ông. Đã mất chồng xa chồng, một phút yếu lòng mà xã hội không buông tha cho.
Một hôm tôi và nhà văn Tô Đức Chiêu đi tìm thăm một ông ở gần Hải Dương, nhưng ông ấy ở ngoài đồng, biết có ông Chiêu đến thì không về. Ông Chiêu kể, ấy là ông ấy tránh phải kể chuyện mình. Thời chiến tranh, ông là thượng úy, dũng sĩ diệt Mỹ, hôm về phép đi qua một trạm xá xã ở Cẩm Giàng, đành vào ngủ nhờ. Thời chiến đi bộ hoặc đi nhờ xe, không có xe mà tối thì ngủ nhờ nhà dân. Ông kia ngủ nhờ ở trạm xá xã. Trạm chỉ có 1 ông trực, đến 11h thì hết ca, có một cô có ca đỡ đẻ nên đến trạm, xong xuôi thì 2h sáng. Cô này là vợ liệt sĩ. Thế là cô ấy ngủ lại trạm với anh kia. Tảng sáng hôm sau anh kia đi khỏi trạm. Nhưng sáng hôm sau Trạm trưởng đã truy cứu trách nhiệm của cô hộ sinh, nếu không khai báo ra anh kia thì bị đuổi việc, bị khai trừ Đoàn... Hôm đó ông Chiêu đi qua, cũng bộ đội cả, Trạm trưởng y tế hỏi anh kia, ông Chiêu biết, vì anh ấy nói với cô hộ sinh là ở chỗ ấy chỗ nọ trong huyện cả thôi. Họ hỏi thì chỉ chỗ anh kia chứ ông Chiêu không biết xảy ra việc gì. Thế là biên bản tội hủ hóa được gửi đến đơn vị, anh kia từ một thượng úy sắp anh hùng, bị tước hết quân hàm, cho đi cải tạo. Sau khi ra quân, sau 1975, ông Chiêu mới biết chuyện, quay lại Trạm xá định dần cho thằng Trạm trưởng một trận, thì ông đó đã sắp chết rồi nên thôi. Có tình tiết anh thượng úy về quê bỏ vợ, muốn lấy cô hộ sinh thì cô ấy cũng không lấy, cứ ở vậy rồi đi lên chùa. Sau ông Chiêu có muốn gặp anh cựu thượng úy thanh minh, thông cảm cho rõ nhưng anh ấy giờ là ông già vẫn lạnh lùng, tránh mặt. Cái cú vấp ấy choáng quá.
Tội hủ hóa thời chiến đã vùi dập bao nhiêu con người, đáng ra người ta được sống bình thường. Mà có khi bọn hủ hóa thật thì không bị lộ.
Tôi bảo ông Chiêu, anh cho em bản quyền chuyện này em viết thành một cái truyện ngắn, ông Chiêu bảo mày viết đi nhưng không đâu nó đăng, vì tao cũng viết rồi mà không đăng được. Tôi bảo vì tay nghề văn còn chưa cao nên họ không đăng đấy thôi. Tuy vậy tôi cũng viết, gửi 2 báo không đăng thì nản để đó.
Sau này chỉ có danh hiệu "bà mẹ VN anh hùng", không có danh hiệu "bà vợ VN anh hùng", cũng không có danh hiệu "người yêu chung thủy anh hùng". Vì có không ít người con gái chung thủy, đợi người yêu, chưa cưới vẫn đợi, giữ mình không bị "hủ hóa" rồi chết già cô đơn. Đó mới là góc đau khổ nhất của chiến tranh.