Cúng khấn
Tết nhất... Không tránh khỏi chuyện cúng bái. Nói rồi, chuyện cúng bái thuộc về lĩnh vực tâm linh. Nhưng chính vì thế mà cũng nên cẩn trọng. Trước kia, những người miền Bắc XHCN tự nhận vô thần, có thời phá đình phá chùa thì quá lắm không tính, rồi lại có thời chống mê tín dị đoan, cái gì cũng chống tuốt, từ cúng bái cho đến lên đồng, từ bói toán cho đến tử vi... Nghĩa là cứ chống tất, chém nhầm còn hơn bỏ sót. Rồi lại đến thời mà như... bây giờ. Loạn xà ngầu, cái gì cũng làm mà chả ai dám phê phán. Phê phán thì sợ coi là bôn sệt, có lẽ người từ thời vô thần sót lại?
Tôi dĩ nhiên vẫn cúng bái. Cúng ông bà tổ tiên. Ngày lễ ngày tết cũng cúng chứ. Ngày khai trương động thổ cũng cúng, cũng viết bài khấn đọc lên. Nhưng như thế không có nghĩa là thấy ai bảo gì cũng làm.
Việc khấn bái cũng có mặt tích cực. Tụng niệm là cách hành pháp của nhiều tôn giáo lớn. Đạo Phật, đạo Thiên Chúa, đạo Hồi có nhiều phái, nhưng phái nào cũng coi tụng kinh, niệm cầu là phương thức tiến tới chân lý, hay là tìm đến chân lý... Riêng với xã hội Việt Nam, khấn bái là một dịp kính cẩn nghiêm trang nói lại lời cảm tạ, kính mong điều lành mà thần linh và tổ tiên ban cho mình, ban cho gia đình hay gia tộc mình. Nếu hiểu như thế, thì phải tìm hiểu phải cúng những gì, cúng như thế nào, cúng ai, địa chỉ ở đâu... Ví dụ: Khấn ông Phật thì Nam mô a di đà Phật (người theo Đại thừa) hoặc Nam mô bản sư Thích ca mâu ni Phật (người theo Tiểu thừa), đừng tưởng ai ai vào chùa cũng kêu A di đà cả nhé; khấn ông Táo thì kêu Đông trù tư mệnh táo phủ thần quân... vân vân. Nếu anh làm việc về tiền nong, mà làm đơn kính gửi Bộ trưởng Bộ Văn hóa thì có được việc không?
Ngày nay có rất nhiều người cúng thầm. Cúng thầm thì chắc cũng được. Thế giới tâm linh chắc là một thế giới nhiều hơn 3 chiều, các quy luật lý hóa không như thế giới chúng ta, nên có lẽ truyền tin tức khắc, nghĩ suy thầm thì các cụ biết cả. Nhưng tại sao các tôn giáo lớn không có môn tụng niệm thầm, thì cứ nên nghi ngờ?
Ngày xưa, tôi thấy các cụ cúng bái, về động tác tay thì không chắp tay như bây giờ. Các cụ rất rõ ràng. Chắp hai bàn tay vào nhau là (một trong các) thủ ấn niệm Phật. Khi cúng Phật mới chắp tay. Người ngày xưa cúng gia tiên, cúng thần linh thì một tay nắm lại, bàn tay kia ấp ngón tay lên nắm tay ấy, thành một thế để hai bàn tay nắm vào nhau, vòng trước ngực hoặc nâng cao lên ngang mặt một cách cung kính. Bây giờ cúng bái mọi thứ đều chắp tay vào nhau như vào chùa, thật là nghi lắm. Bạn nào thông hiểu cho một nhời đi?
Lại có kiểu cúng kèm theo bái. Cứ lạy xì xụp hoặc quỳ gối cúi đầu. Cũng chẳng hiểu ra sao, nhưng cái sự quỳ lạy hơi rườm rà không cần thiết. Nước Việt Nam xuất phát từ cổ xưa đa thần giáo, cái gì cũng cúng cả, thần cây đa, ma cây gạo, cú cáo cây đề, mà hàng ngày đi một bước là thấy thần linh, cứ quỳ lạy thì có mà quỳ suốt cả ngày, sao đi đâu được. Quỳ lạy là một thứ lễ nghĩa dành cho một dịp nào đó, ở một nơi nào đó, ví dụ cung vua phủ quan ngày xưa chẳng hạn. Nay cứ khấn là vái thì nhiêu khê lắm.
Kỳ sau: Phong tục và Hủ tục