Tới nội dung
Nguyễn Xuân Hưng
Khảo cứu

Vấn đề gọi tên nước người ta

Hồi xưa, khi Pháp đã mang chữ vào An Nam, các cụ vẫn coi thường abc nôm na mách qué. Khi thằng Tàu phiên âm nước người ta, họ dùng chữ Hán ghi âm, các cụ đến đây mới khinh bọn Tàu, chữ nó viết, các cụ đọc kiểu các cụ. Thành ra có nước Gia Nã Đại, Anh Cát Lợi, Bảo Gia Lợi... và Mỹ Lợi Kiên.

Không cái gì thấy rõ sự lạc hậu, vô lý hơn kiểu phiên âm của các cụ.

Thế rồi, một thời các cụ bỏ các chữ đuôi đi, giữ lại chữ đầu, thế mới ra nước Anh, Pháp, Đức, Ý, Mỹ... vân vân. Người những nước đó, tìm hiểu về Việt Nam, chắc hẳn lần đầu tiên họ ngạc nhiên, chính là cách mà chúng ta gọi họ, một cái tên từ đâu rơi xuống đầu họ. Cũng may là phần lớn những tên nước mà chúng ta gọi họ đều là mỹ từ, trừ một trường hợp hẩm hiu: nước Mông Cổ. Chả hiểu sao lại lấy mông ghép với cổ.

Nhưng có một loại tên nước nữa, rất ít, ví dụ nước Tàu, hoặc ngày xưa gọi là Tầu. Chú Tàu nghe kèn là gì, có lẽ bọn u60 trở lên mới biết. Không có bác Tàu, không có Hai Tàu, chỉ có chú Tàu, đó là chú Khách và long trọng lắm thì Ba Tàu. Dù cho các học giả tranh luận từ nguyên "tàu" là xe, thuyền, là quan tào hay gì, thì tên gọi Tàu hơi có ý miệt thị, coi thường. Ấy thế mà giả sử gọi nước nó là Cộng hòa nhân dân Tàu, nghe cũng được chứ sao. Tương tự như gọi Hợp chúng quốc Hoa Kỳ.

Vì trông thấy quốc kỳ nước người ta nhiều sao như hoa, gọi luôn là Cờ Hoa, đã thế còn phiên âm ra là Hoa Kỳ. Hai lần suồng sã. Chả có cái gì tôn trọng nhau trong việc gọi tên nước là Hoa Kỳ. Có lẽ chỉ có 2 nước trong ngôn ngữ Việt bị gọi khinh thường, nói nhẹ là suồng sã là Tàu và Hoa Kỳ.

Nhưng rất lạ lùng là chính quyền nước ta chính thức gọi long trọng, gọi trong văn bản chính thức, gọi nước người ta là Hoa Kỳ.

Đã đến lúc phải thay đổi. Đã có tiền lệ từ Úc thành Australia, từ Ý thành Italia hoặc trước đây mới có Bungari, Sec, Secbi, Hungari... Và, cấp bách nhất là gọi thẳng cái nước mà ta gọi là Hoa Kỳ, bằng tên người ta tự gọi mình. Nói không ngoa, người nước nào gọi ta là An Nam liệu ta có vui không, hay cờ nước ta có 1 ngôi sao vàng họ gọi ta là nước Đơn Tinh Kỳ, thì sẽ thế nào