Tới nội dung
Nguyễn Xuân Hưng
Linh tinh

Lời bình phim: 55 năm Hội Nhà văn - Một chặng đường văn

Phim "55 năm Hội Nhà văn- Một chặng đường văn" chiếu trong lễ kỷ niệm 55 năm thành lập Hội, ngày 19/12/2012.

* Những tấm ảnh đen trắng này lưu giữ ký ức về đại hội đầu tiên chính thức thành lập Hội Nhà văn Việt Nam, đầu tháng Tư năm 1957.
Ba năm sau khi Hiệp định Giơ ne vơ được ký kết, lần đầu tiên, các nhà văn nhiều thế hệ, từ mọi miền đất nước, có tâm huyết xây dựng nền văn học mới, đã tụ hội trong một mái nhà chung

* Cây có cội, nước có nguồn. Cành lá sum suê làm nên cánh rừng khởi đầu là hạt mầm bé bỏng. Con sông mênh mang đi từ những tia suối nhỏ phía thượng ngàn. Hơn nửa thế kỷ Hội Nhà văn, đến nay cánh rừng văn học đã rậm rạp, tốt tươi; dòng sông văn chương đã phong phú, đa dạng... Thời gian ngắn ngủi so với lịch sử dân tộc, nhưng đã đủ hình thành mấy thế hệ cầm bút...

*Con đường văn học cũng chính là đường dân tộc. Thế hệ nhà văn sáng lập nên Hội Nhà văn phần lớn chứng kiến và tham gia những biến cố long trời lở đất chấm dứt chế độ thuộc địa, xây dựng chính thể Việt Nam Dân chủ cộng hòa, bảo vệ chính quyền non trẻ, tiến hành hai cuộc kháng chiến thắng lợi, thu non sông về một mối. Tâm hồn nhà văn nhạy cảm đã hướng về phía ánh sáng nhân văn...
Ngay từ những ngày trứng nước của cách mạng, giữa muôn trùng thử thách, các nhà văn tinh hoa nhất đã sớm tham gia Việt Minh, chấp nhận gian nguy, đứng cùng đội ngũ những người cách mạng.
Đó là một thời kỳ đặc biệt của cách mạng, và giai đoạn thai nghén một nền văn nghệ của nước Việt Nam mới.

*Từ khi Bản đề cương Văn hóa Việt Nam do đồng chí Trường Chinh khởi thảo ra đời, làm cơ sở cho cương lĩnh hoạt động của Hội Văn hóa Cứu quốc, tập hợp nhiều văn nghệ sĩ mà sau này sẽ là hội viên sáng lập Hội Nhà văn: Học Phi, Như Phong, Trần Độ, Tô Hoài, Nguyễn Huy Tưởng, Nguyễn Đình Thi, Nam Cao, Văn Cao, Nguyên Hồng, Văn Cao, Nguyên Hồng, Đặng Thai Mai, Vũ Ngọc Phan, Tố Hữu, Lưu Quý Kỳ...
Họ nối tiếp con đường tranh đấu của các nhà nhân văn đầu thế kỷ, và chính một số nhà văn cũng đã chịu tù đày trong các nhà tù của thực dân, đế quốc...
Các nhà văn đã góp phần làm nên cuộc cách mạng giành độc lập, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa.

*Đồng cảm với cam go của đất nước, hưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chúng ta nhất định không chịu mất nước, không chịu làm nô lệ, các nhà văn lại hăng hái tin tưởng lên đường kháng chiến.
Ấp Cầu Đen, Nhã Nam, Bắc Giang ngày đầu kháng chiến đã đón các nhà văn Nguyên Hồng, Kim Lân, Ngô Tất Tố, Nguyễn Huy Tưởng, Nguyễn Đình Thi, Nguyễn Tuân... cùng gia đình tản cư đến đây. Nhà thơ Tố Hữu từ Việt Bắc đã tới đây đây bàn tổ chức lực lượng văn hóa cứu quốc. Trong số các văn nghệ sĩ, chỉ có Nguyên Hồng sau này trở lại, làm công dân của ấp Cầu Đen đến cuối đời. Góc vườn này xưa kia có căn nhà tản cư của nhà văn Ngô Tất Tố. Thời gian ngày càng lùi xa, vườn cũ cây mới xanh màu sức trẻ, bóng dáng người xưa viết văn và cứu quốc vẫn hiển hiện đâu đây trong ký ức của thế hệ sau...
Nhà thơ cũng đã từng về thăm xóm Chòi, nơi đóng cơ quan văn nghệ kháng chiến. Nhà thơ Tố Hữu đã từng về thăm lại nơi này, ôn chuyện kháng chiến, nhìn cảnh xưa, hỏi thăm người cũ. Nền đất này là chỗ có căn nhà bồi dưỡng văn hóa nhân dân đầu tiên do nhà văn Nguyên Hồng phụ trách.
Từ khắp các nẻo đường kháng chiến, các nhà văn đã tích cực dấn thân. Công cuộc kháng chiến thu được nhiều thắng lợi, văn nghệ cũng lớn lên. Năm 1948, các văn nghệ sĩ đã họp đại hội thành lập Hội Văn nghệ Việt Nam tại Đào Giã, Phú Thọ, bầu nhà văn Nguyễn Tuân làm Tổng thư ký. Cơ quan của Hội Văn nghệ chuyển về đóng tại thôn Gia Điền thuộc Phú Thọ

*Những quả ngọt đầu mùa của văn nghệ kháng chiến đã ra đời. Giải thưởng văn học đầu tiên năm 1951-1952 trao cho tác phẩm nhiều thể loại, trong đó có nhiều tác phẩm tiêu biểu cho một thời kỳ văn học. Kháng chiến đã đào tạo và rèn luyện nên những cây bút cách mạng, một thế hệ các nhà văn, nhà thơ xuất hiện và trưởng thành trong đời sống chiến đấu gian khổ. Người đã thành danh trước cách mạng sát cánh cùng người mới viết, người trẻ tôn kính người già, họ làm thành một lứa nhà văn dấn thân vì dân tộc.
Những tờ tạp chí cũ sờn này sẽ là vật chứng vô giá về một thời người văn lãng mạn, chữ văn trung hậu, tình văn cao cả. Một thời văn chương đầy tâm huyết, gắn bó với cuộc sống kháng chiến, trong sự đùm bọc của nhân dân.

*Tâm huyết ấy, tài năng ấy đã góp phần vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp. Một trận Điện Biên có công của các văn nghệ sĩ, những người thư ký tâm hồn của dân tộc Việt Nam. Họ là nòng cốt thế hệ nhà văn thứ hai trưởng thành sau cách mạng Tháng Tám, nhiều người đã từ các trại viết quân đội, trực tiếp tham gia chiến dịch Điện Biên.
Sau khi tiếp quản thủ đô, các nhà văn lại hăm hở bước vào chặng đường mới của dân tộc.
Văn học vào vụ mới, bên cạnh các tác giả vang danh thời trước Cách mạng, đã xuất hiện một loạt cây bút trẻ đầy triển vọng.

*Đứng trước yêu cầu nhiệm vụ mới xây dựng miền Bắc và đấu tranh thoonga nhất đất nước, các văn nghệ sĩ lại lên đường. Một bộ phận các nhà văn ưu tú đã trở lại miền Nam, trực tiếp sống và viết, sáng tạo nên các tác phẩm mới về chiến tranh cách mạng
Nhiều nhà văn, nhà thơ trẻ theo tiếng gọi giải phóng miền Nam, đã vượt trường sơn lên đường tham gia chiến đấu. Họ đã sống và viết dưới mưa bom bão đạn, có người anh dũng hy sinh, thấm máu vào tác phẩm, như Lê Anh Xuân, Chu Cẩm Phong, Nguyễn Mỹ, Dương Thị Xuân Quý và một số anh em văn nghệ sĩ khác.

Chính vì sống mãnh liệt cùng nhân dân, các nhà thơ, nhà văn thế hệ chống Mỹ đã viết nên chân dung văn học của mình, tự làm thành những cột mốc văn chương ngay trong thời họ sống.

*Dòng sông Thu Bồn chảy ngang đất Quảng kiên cường, nhắc nhớ đến nhà thơ mang tên con sông, đã viết bản trường ca đầu tiên của dòng thơ giải phóng ca ngợi chim Chơ-rao. Nước vẫn chảy trôi, bờ bến còn in dấu chân lịch sử của một thời các nhà văn chiến đấu.

*Những con đường cây xanh êm đềm hôm nay, đã có thời là đường mòn rừng xưa che chở cơ quan văn nghệ giải phóng. Nhà văn Lê Văn Thảo và nhiều nhà văn, nhà thơ khác đã sống và sáng tác tại chiến khu, xuất bản tạp chí văn nghệ giải phóng. Trở lại nơi đã gắn bó một thời tráng niên vì sự nghiệp chống ngoại xâm, nhà văn nhớ nhiều kỷ niệm bạn văn...
Tấm bản đồ này là di vật của nhà thơ Lê Anh Xuân, mà nhà văn Lê Văn Thảo may mắn giữ được, ôn lại chuyện cũ cùng nhà thơ Y Điêng.
Lịch sử sẽ không bao giờ quên các anh chị, những nghệ sĩ chiến sĩ hy sinh cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, đã viết nên các tác phẩm bằng máu và nước mắt. Các anh chị trở thành tượng đài nhân nghĩa trong tâm hồn các thế hệ nhân dân đất nước.

*Trong những năm chống Mỹ, cơ quan Hội Nhà văn đã sơ tán về đây, xã Hồng Quang bên sông Đáy. Đất cũ, cảnh không còn như xưa, ký ức về các nhà văn nhà thơ một thời đã trở thành ký ức truyền kỳ cho đến ngày nay.
Trong những ngày gian lao ấy, văn học lại được mùa tác phẩm. Tờ báo của Hội trở thành bản doanh tin cậy, tổ chức các cuộc thi văn chương, trình làng một thế hệ mới đông đảo các cây bút của thời chống Mỹ. Các tác giả xuất hiện trong lửa đạn sau này đã làm nên diện mạo của một thời văn học Việt Nam trước và sau dấu mốc lịch sử 30 tháng Tư năm 1975.

*Trong đội ngũ binh đoàn giải phóng mùa xuân năm ấy, có những nhà văn, nhà thơ của Hội Nhà văn Việt Nam. Chứng kiến cuộc thống nhất đất nước, trực tiếp bồi đắp nên chiến công kỳ vĩ, có công sức của các nhà văn nhà thơ của chúng ta. Ngòi bút của các anh các chị đã sinh chữ trong một giờ phút trọng đại của lịch sử dân tộc. Đất nước thống nhất, văn nghệ Bắc Nam chung mái nhà.

*Hội Nhà văn trở thành tổ chức đông đảo các nhà văn nhiều thế hệ tham gia vào các sự kiện lớn của đất nước, từng bước hình thành một thế hệ nhà văn mới.
Đại hội Hội Nhà văn lần thứ Tư, thứ Năm diễn ra trong bối cảnh văn học cũng chuyển mình cùng đời sống, chuyển giai đoạn, chuyển tư duy...
Các nhiệm kỳ 4, 5, 6, 7 nằm gọn trong 20 năm đổi mới của đất nước. Văn học lại một lần nữa lên đường. Cuộc dấn thân lần này không tiếng súng, nhưng cũng không kém phần gian nan, vất vả. Đặc biệt là phải nói tiếng nói tâm hồn nhân dân trong giai đoạn mới, làm những việc chưa có tiền lệ, phức tạp của đời sống xây dựng kinh tế, giữ gìn chủ quyền quốc gia và hội nhập quốc tế.

*Với mục tiêu cao cả vì Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, lực lượng cầm bút ngày càng nhận được sự khích lệ trong đổi mới phương pháp sáng tác, đổi mới lý luận phê bình, phát huy tài năng, tự do sáng tác...
Trước yêu cầu nhiệm vụ mới, các cơ quan của Hội từng bước được kiện toàn, củng cố xứng đáng là nơi tập hợp đội ngũ, chung đúc các tài năng văn học của đất nước, say mê sáng tạo vì sự nghiệp xây dựng con nguowif và văn hóa Việt Nam

*Đến thăm Bảo tàng văn học Việt Nam, bạn sẽ gặp ký ức về những con người làm nên diện mạo của nền văn học của đất nước. Nhiều hiện vật được trình bày bằng phương tiện hiện đại. Bảo tàng văn học, nơi lắng đọng tâm hồn Việt, nơi lưu giữ ký ức dân tộc qua những thăng trầm của lịch sử.

*Đây là nhà thơ Nguyễn Viết Lãm thời thanh niên, cũng là thời kỳ ông làm Chánh văn phòng đầu tiên của Hội Nhà văn mới thành lập. Ông cùng nhà thơ Tô Hoài và một vài nhà văn nhà thơ nữa đang là những đại thụ của Hội Nhà văn.
Các nhà văn nhà thơ lãnh đạo Hội đã dày công chăm lo cho sự trưởng thành của tổ chức Hội, để mái nhà Hội Nhà văn thành mái che ấm áp, tình nghĩa của ngót một nghìn hội viên khắp các miền Tổ Quốc. Ai cũng có một cuộc đời riêng, tạo nên dấu ấn riêng trên trang viết, Tổ chức Hội là tổ chức có nhiều nét đặc thù, công tác chuyên môn của Hội khác biệt hơn đâu hết.

*Cùng với việc nâng cao chất lượng, năng lực nghề nghiệp, những năm gần đây, Hội Nhà văn Việt Nam có nhiều hình thức hướng tới công chúng văn học, quảng bá tác phẩm, là nơi giao lưu hội nhập với thế giới.
Một trong những sự kiện để lại dấu ấn đặc biệt trong sinh hoạt văn hóa xã hội là tổ chức Ngày thơ Việt Nam Rằm tháng Giêng.
Chỉ mới hơn 10 năm, Ngày thơ Việt Nam đã trở thành lễ hội văn hóa đặc sắc của thời kỳ mới.
Mối giao cảm thơ, người làm thơ và người thưởng thức thơ, tưởng như không có lễ hội nào tuyệt vời hơn thế.

*Nhà văn Việt Nam có một thiên chức quang vinh làm giàu kho tàng giá trị tinh thần dân tộc. Nhà văn Việt Nam hơn nửa thế kỷ qua không rảnh rang học tập chính quy, trường đại học của họ là trường đời, viện nghiên cứu của họ là truyền thống. Cơ quan Hội từ khi thành lập, đã ý thức đào tạo nhà văn trẻ, Hội đã có Trường Đại học Nhân dân ở Việt Bắc, Trường bồi dưỡng viết văn Quảng Bá và nay là Trung tâm bồi dưỡng Viết văn Nguyễn Du. Hội đã tổ chức các trại viết, hội nghị, hội thảo, tọa đàm văn chương.

Thay cho hoạt động thăm thú các nước trước kia, qua mấy nhiệm kỳ, hoạt động đối ngoại của Hội Nhà văn không ngừng được mở rộng.
Hội Nhà văn Việt Nam tham gia tích cực vào giao lưu văn học ba nước Việt Nam– lào- Campuchia, tổ chức giải thưởng sông Mê Công, mở rộng hợp tác đến các nước bên bờ con sông lớn của khu vực.
Hàng năm, Hội Nhà văn cũng tham gia các hoạt động văn chương quốc tế, đăng cai tổ chức các tham khảo, tọa đàm, hội nghị văn chương. Liên hoan thơ châu Á Thái Bình Dương lần thứ nhất thành công được bạn bè hy vọng trở thành hoạt động văn hóa lớn.
Hội nghị quảng bá văn học Việt Nam là hoạt động quốc tế có tiếng vang, được đánh giá cao.

*Hơn nửa thế kỷ tồn tại, được hoài thai cùng lịch sử khai sinh chế độ mới và bảo vệ Tổ quốc, cho đến nay, Hội Nhà văn bao gồm những hội viên đang sống và sáng tác, và tất cả những hội viên đã thành tượng đài văn học. Hàng năm, nhân dịp vui xuân đón Tết, nhân dịp ngày giỗ, ngày sinh, Hội Nhà văn đều tổ chức tưởng niệm nhớ ơn. Dù cho tan vào cát bụi nơi nào, tác phẩm của họ vẫn trường tồn cùng tâm hồn nhân dân đất nước. Linh hồn họ bất diệt trong ngôi nhà nhỏ của dòng họ, tư tưởng của họ vẫn sống với ngôi nhà lớn Hội Nhà văn.

*Hội Nhà văn cũng là cầu nối với nhà nước, chính thức vinh danh công lao của các nhà văn trong sự nghiệp chung vì Tổ quốc Việt Nam. Nhiều nhà văn đã được tặng thưởng Giải thưởng Hồ Chí Minh và Giải thưởng Nhà nước. Một số nhà văn có số phận oan khuất một thời, đã được ghi công bằng các giải thưởng xứng đáng, có vai trò đề xuất và trình bày của Hội Nhà văn.

*Một thời đại mới đang mở ra... Chưa bao giờ thử thách và cơ hội đan xen gay gắt như bây giờ. Chưa bao giờ số phận đất nước lại gắn liền với thế giới, phụ thuộc vào bể thông tin vô cùng lớn như bây giờ. Các nhà văn, với vũ khí ngôn từ sẽ làm gì để tôn vinh giá trị nhân văn, góp phần làm cho dân tộc hùng cường. Hội Nhà văn cũng đứng trước nhiều nhiệm vụ rất nặng nề tổ chức một đội ngũ nhà văn xứng tầm với đòi hỏi của thời đại.
Lớp lớp các nhà văn vẫn âm thầm sống và viết, hòa trong máu thịt nhân dân, vui buồn cùng trái tim dân tộc... Bằng cách riêng, các nhà văn đã đi vào các nẻo đường Tổ Quốc. Không nơi nào xa lạ với người cầm bút

*Năm mươi lăm năm, chặng đường đầy tâm huyết của nhà văn với cuộc sống chiến đấu hào hùng của dân tộc, cũng là chặng đường đầy tình nghĩa giữa những người đồng nghiệp. Đó là chặng đường các nhà văn đã nỗ lực để trở thành người thư ký trung thành trong sự nghiệp vĩ đại của nhân dân.

Đứng trước chặng đường mới, trước trang sử mới của dân tộc, các nhà văn tiếp tục một cuộc dấn thân mới, thâm nhập sâu rộng vào đời sống hiện thực bề bộn, ngổn ngang, đầy lo âu thử thách nhưng đầy triển vọng.