Tới nội dung
Nguyễn Xuân Hưng
Bút ký

Ngày thành lập quân đội

Chúng tôi có nhiệm vụ dựng lại cảnh thành lập Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân ngày 22/12/1944. Tất nhiên ảnh tư liệu được xăm soi rất kỹ. Cái gì nhìn thấy đã thấy, cái gì đọc được có thể cũng đọc rồi, hoặc không thì biết người ta nói đến như thế như thế. Nhưng rồi vẫn gặp những chuyện trục trặc không biết gọi là gì.

Thứ nhất là ăn mặc. Rõ ràng các chiến sĩ đều đi chân đất, chỉ có ông Giáp đi giày Pháp cao cổ. Ông Giáp bó gấu quần cho vào giày, trông rất oách. Người chụp ảnh để máy hơi thấp, nên trông ông Giáp cao hơn các chiến sĩ, thực ra ông ấy thấp lắm. Vào cảnh, các chiến sĩ đi chân đất, liền có ý kiến nói trông chả ra gì, ai lại cho chiến sĩ thành lập quân đội đi chân đất. Quần áo thì toàn quần áo Nùng. Có 2 ông hàng đầu, 1 trong số đó cầm cờ. Theo hồi ký ông Giáp, đoán ra đó là Hoàng Văn Thái và Hoàng Sâm. Ảnh thì đen trắng, bây giờ phim thì mầu, cái gì khác biệt lộ rõ cả. Đi chân đất, quần ống túm, mặc quần áo Tày Nùng, đó là đội quân tiền thân của quân đội ta. Năm 201x, mà có ông cán bộ còn chưa xem kỹ cái ảnh ấy, cứ cãi quân đội ta không thể thế được, đưa lên phim đó là bôi bác.

Trang phục có thể nói là không có chỉ đạo thống nhất. Hầu hết đeo ruột tượng, nhưng cũng có người không đeo. Hầu hết đội mũ, nhưng cũng có người không đội mũ.

Ông Giáp kể lại tỉ mỉ chuyện tìm người để ra 34 chiến sĩ, trong đó có 3 nữ. Rút các chiến sĩ cốt cán có chọn lọc từ các đội du kích trung châu, tức là các chiến sĩ ấy không phải là ngẫu nhiên, toàn người có lý lịch tốt. Căn cứ chuyện kể vào đêm lửa trại đêm 22/12/1944, thì yêu cầu là các chiến sĩ đều dũng cảm, và có lòng căm thù sâu sắc đối với kẻ địch. Ai cũng có gia đình có mối thù với quân giặc.

Đạo diễn huấn thị các chiến sĩ, rồi dàn cảnh cho quay. Nhưng rồi lên phim thấy không ổn. Lòng căm thù thể hiện ở thái độ nghiêm trang, muốn đi theo con đường nghĩa lớn. Nhưng các diễn viên lại ý thức rằng mình tham gia vào một sự kiện quan trọng, điều mà các chiến sĩ ngày xưa không mảy may nghĩ mình sẽ đi vào lịch sử. Thành ra quay mãi. Càng quay càng hỏng. Nghiêm trang quá thành mệt. Tất nhiên làm phim mà đóng máy rồi lại giở ra quay lại là nhục lắm.

Nhìn tấm ảnh thành lập Đội VNTTGPQ, càng thấy ý nghĩa câu nói "quân đội từ nhân dân mà ra". Họ là những chiến sĩ hầu hết bần cố nông, được chỉ huy là các cá nhân có học, có tư chất chỉ huy quân sự rất trẻ. Khoảng cách giữa các chiến sĩ và chỉ huy rất rõ ràng. Chỉ huy đi giày Tây, học hành đàng hoàng, chỉ huy các chiến sĩ hầu hết mới tự học biết đọc biết viết. Đó là một thời kỳ huy hoàng thần thánh, 34 chiến sĩ và hàng ngàn người cùng thời của họ không bao giờ nghĩ đến lợi ích riêng lẻ, mà chỉ nghĩ thà chết hy sinh vì nhân dân, vì Tổ quốc. Đó mới là nội dung căn bản cần biết, chứ quần áo giày dép thì phải "y phục xứng kỳ đức". Cái đức của các chiến sĩ ngày 22/12/1944 là đức trong tim óc, tấm lòng, đâu phải đức để vào quần áo như một số người ngày nay nghĩ.

Còn nhiều, vô số chuyện tréo nghoe khi tôi làm bộ phim dựng lại thời kỳ trứng nước của cách mạng. Kể ra thì chả mấy ai tin, mà chúng tôi trải qua. Ví dụ 1 chuyện trong vô số chuyện. Bác Hồ có đặt tên cho hàng trăm người, ai cũng thấy vinh dự, cho quà hàng nghìn người, ai cũng trân trọng. Một cán bộ to vừa, không phải bé, khi xem cảnh bác Hồ đặt tên cho Lê Thiết Hùng, vị chỉ huy quân sự bên cạnh ông Võ Nguyên Giáp, hạ một câu: Bác Hồ sao lại đặt tên cho một người bình thường như ông này, không xứng tầm lãnh tụ.

Cũng vị ấy nói: 34 chiến sĩ gì mà ăn mặc chả xứng tầm quân đội ta.

Cái cốt tủy, cái tinh thần lịch sử thì không nắm được, cứ mang con mắt trần của con người giá áo túi cơm ngày nay ra phán xử, thế mà lên cấp nọ cấp kia được.

Nhân ngày quân đội, tri ân các anh hùng thế hệ sáng lập quân đội, mong các anh phù hộ cho công việc của tôi.