Bắc Sơn- tinh thần quật khởi
Hôm trước, tôi có viết stt về trận đầu Phai Khắt, hôm nay xem lại, mới thấy một số bạn Fb comment nhiều về Cứu quốc quân, về Chu Văn Tấn và về Bắc Sơn...
Hôm nay nói về khởi nghĩa Bắc Sơn. Tôi chỉ giải quyết 2 vấn đề: 1/ cuộc chiếm đồn Mỏ Nhài 2/Vai trò của Chu Văn Tấn trong khởi nghĩa Bắc Sơn;
Ngày nay, cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn được đánh giá rất cao, vì đây là lần đầu tiên, quần chúng dưới sự lãnh đạo của cán bộ Đảng giành chính quyền ở một châu. Khởi nghĩa Bắc Sơn từ lâu đã có lịch sử rất rõ ràng. Thời điểm đó quân Nhật đánh Lạng Sơn, quân Pháp tan rã rút chạy. Những cán bộ đảng bị tù ở Lạng Sơn nhân cơ hội đó vượt ngục, chứng kiến sự tan rã của quân đội Pháp và chính quyền, nên họ về Bắc Sơn và quyết định chiếm đồn, chiếm chính quyền.
Theo lịch sử truyền thống ở Bảo tàng Bắc Sơn và các tài liệu hồi ký, thì cuộc chiếm đồn Mỏ Nhài không phải là một trận đánh đồn, mà chỉ là đông đảo quần chúng xông lên chiếm đồn, khi đó lính đồn và quan đồn đã chạy hết. Như vậy cuộc chiếm đồn Mỏ Nhài không tốn viên đạn nào, chiếm một cái đồn trống rỗng. Khi đó quân Pháp đồn trú ở Lạng Sơn và lân cận thị xã Lạng Sơn đều mất tinh thần mà rút chạy, thực tế là tan rã rồi.
Lịch sử chiếm đồn Mỏ Nhài và khởi nghĩa Bắc Sơn không có dòng nào nói về việc Chu Văn Tấn có tham gia vào quá trình khởi nghĩa.
Theo các tài liệu, chi bộ lãnh đạo khởi nghĩa có tên tuổi rõ ràng, do Nông Văn Cún, Hoàng Văn Duệ là các tù vượt ngục lãnh đạo, còn về tổ chức chỉ huy, đội trưởng về quân sự do ông Hoàng Văn Hán chỉ huy. Ông Hán là người nhà họ với Hoàng Văn Thụ, là bố vợ nhà văn Trường Thanh (Lạng Sơn). Ông Trường Thanh dành cả đời nghiên cứu Bắc Sơn, nghiên cứu Hoàng Văn Thụ, Phùng Chí Kiên, lúc ông Thanh còn sống, tôi gặp nhiều lần, tuy ông có quen biết thân tình với gia đình Chu Văn Tấn, ông cũng nói Chu Văn Tấn chỉ có vai trò sau khi khởi nghĩa Bắc Sơn nổ ra.
Sau này, các tài liệu đều nói rõ, Bắc Sơn nổ ra là tự phát. Sau đó, Xứ ủy cử Lương Văn Chi và Trần Đăng Ninh lên Bắc Sơn nắm tình hình, rồi Hoàng Văn Thụ khi đó là nhân vật số 2 của Đảng, cũng lên đó chỉ đạo Bắc Sơn ngay.
Hiện nay, vào Google, đánh chữ tìm kiếm Chu Văn Tấn, sẽ bắt gặp mục từ Chu Văn Tấn ở wikipedia.org, trong đó viết Chu Văn Tấn lãnh đạo khởi nghĩa Bắc Sơn, chiếm đồn Mỏ Nhài. Chắc rằng chi tiết này sai so với những gì lịch sử vẫn dạy. Hoặc giả có chuyện đó, tại sao ngay từ khi Chu Văn Tấn còn có cương vị rất cao, lại không được nhắc đến?
Theo hồi ký Chu Văn Tấn kể, Bàng Sĩ Nguyên ghi, xuất bản trước năm 1975, có trích một phần trong quyển "Đầu nguồn", NXB văn học, 1975, ông Tấn kể về thời kỳ này, ông cho biết, sau khi bị khủng bố, trước tháng 5/1941, thì phần lớn đội du kích Bắc Sơn còn 1 trung đội, tập trung ở Khuổi Nọi, được đảng lãnh đạo, đặt tên là Đội Cứu quốc quân.
Sau tháng 5/1941, sau hội nghị Trung ương 8 ở Pác Bó, Đảng cử chính thức Phùng Chí Kiên làm chính trị viên, Lương Văn Chi làm tư lệnh, Chu Văn Tấn làm phó tư lệnh chiến khu Bắc Sơn- Vũ Nhai. Rất nhanh sau đó, có cuộc càn quét, chia trung đội Cứu quốc quân ra, một bộ phận nhỏ có Kiên, Chi gặp địch hy sinh (theo hồi ký của ông Tấn, thì các ông hy sinh do thiếu kinh nghiệm), đội còn lại sau đó được củng cố và phát triển, gọi là Cứu quốc quân 2. Như vậy, ngay từ đầu, đội Cứu quốc quân do ông Tấn chỉ huy có tiền thân từ du kích Bắc Sơn, và sau đó nó cũng là một đội du kích do Đảng lãnh đạo. Đội quân của ông Tấn có 1 thời gian bị mất liên lạc chiến đấu ở biên giới Việt- Trung. Có lẽ chi tiết này khiến sau này nhiều tài liệu nói ông Tấn chỉ huy khởi nghĩa Bắc Sơn chăng?
Cuộc khởi nghĩa Bắc Sơn nếu có dựng thành phim cũng không có tình tiết hấp dẫn, vì không có trận đánh nào. Trận Mỏ Nhài thực chất là chiếm đồn trống rỗng. Vấn đề là làm sao nói được cái khí thế, tinh thần quật khởi của nhân dân đã vùng dậy phá sự cai trị của Pháp. Khi đó thì các đảng viên cốt cán ở địa phương Bắc Sơn có vai trò lớn, chứ đảng viên nơi khác khó có thể có vai trò gì, mà khi đó thì chức vụ trong đảng của ông Tấn chưa cao đến mức có thể đến Bắc Sơn để chỉ huy quân khởi nghĩa. Sau đó, Xứ ủy đã kịp thời cử LV Chi, TĐ Ninh về.