Tới nội dung
Nguyễn Xuân Hưng
Khảo cứu

Cụ Trần Liễu và An Sinh trang ấp

Ngày 1/4 âm lịch là ngày giỗ Trần Liễu, cũng là ngày hội đền Cao (An Phụ), nơi có đền Trần Liễu, tương truyền rằng, mộ Trần Liễu để ở đỉnh cao nhất núi An Phụ, huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương.

1. Trần Liễu lấy công chúa chị của nhà Lý, Trần Cảnh lấy công chúa em. Số phận 2 chị em khác nhau rất nhiều. Bà chị thì đẻ con trai sòn sòn, còn bà em mãi không thấy đẻ. Sau Thủ Độ bắt Trần Liễu nhường vợ cho Trần Cảnh, khi đó bà Thuận Thiên đang có mang, hứa rằng có con trai thì cho làm thái tử, lại phong Trần Liễu làm Hiển hoàng, tước hoàng một chữ, như thế là vinh hoa tột bậc, chỉ sau hoàng đế. Nhưng bà Thuận Thiên không dừng, mà có mấy đứa con trai nữa. Nên (tất nhiên) là Trần Thủ Độ lờ đi, lập con chính thức của Trần Cảnh làm thái tử (sau này là vua Trần Thánh tông), (ghi chú: đứa con trai của cụ Liễu là Trần Quốc Khang cũng sợ vạ, xin trấn thủ Nghệ An, là người duy nhất trong hoàng tộc Trần kết hôn với dân thường ngoài nội tộc). Giai thoại cho rằng, vì vậy mà Trần Liễu chống lại triều đình, cũng đáng tin. Phải có sự hứa hẹn ma mị lắm, thì ông Liễu mới chịu nhường vợ, hy vọng đứa con mình sẽ làm vua. Nhưng đó là một sai lầm ghê gớm nhất trong đời Trần Liễu. Đến khi nổi dậy chống triều đình, thì phần lực lượng yếu, một phần chắc là tài năng Trần Liễu cũng tầm thường thôi, nên Trần Liễu bị thua, cách tước Hiển hoàng. Bị thua rồi, ông Liễu lại đi thuyền nhỏ đến thuyền rồng, gặp Trần Cảnh để xin hàng, xin tha tội chết. Đến nỗi Thủ Độ vung gươm lên rồi, bị vua che Trần Liễu, thì vứt gươm đi kêu lên: Ta chỉ là con chó săn thôi, biết anh em nhà ngươi thuận nghịch thế nào. Sự kiện này nổi rõ nhân cách của Trần Cảnh, Trần Liễu, Trần Thủ Độ. Sau này, Trần Liễu một lần nữa mắc tội, lại là tội thông dâm với cung nữ của vua, đáng chết nhưng được tha lần nữa. Theo dõi cuộc đời của Trần Cảnh và Trần Liễu, càng thấy con mắt tinh đời của Trần Thủ Độ, khi ông chọn người em vào ngôi vua, có lẽ không phải vì chọn đứa bé cho dễ bảo, mà là chọn một người tài năng và đức độ vượt trội, người được hưởng nền giáo dục cung đình từ nhỏ, không chọn đứa lớn, lớn lên từ gian khổ nhưng học vấn thiếu hụt, tính cách và đạo đức không xứng với ngôi vị.

2. Cuộc đời Trần Liễu được dân gian thờ phụng, vì công lao khai sơn lập địa, không có tài bình thiên hạ, nhưng là người tề gia trị quốc miễn bàn. Ông thân sinh ra Trần Quốc Tuấn, một vị tướng hiển thánh, sinh ra Trần Tung, Tuệ Trung thượng sĩ, một thiền sĩ lỗi lạc, cội nguồn cảm hứng của tác giả Trúc Lâm thiền phái. Không thấy nói sau này con cháu Trần Liễu quyền lực tột bậc thì sửa sử sách để xóa án tích của Trần Liễu, xóa tội trạng của bố, cũng không vì con làm quan to mà thổi phồng công trạng của cha ông.

3. An Phụ ngày nay là tên đỉnh núi, một phía là xã An Sinh (huyện Kinh Môn), là địa phận trang ấp An Sinh thuộc quyền cai quản của gia đình Trần Liễu. Khi phong vương cho Trần Liễu, ông cũng lấy hiệu An Sinh vương. Theo Đại Việt sử ký toàn thư, các vua Trần từ Anh Tông trở về sau, đều an táng tại An Sinh mở ngoặc Đông Triều. Ngày nay, cũng có xã An Sinh thuộc Đông Triều, cách An Sinh (Kinh Môn) khoảng hơn 10 cây số, ngăn cách bằng sông Kinh Thày. An Sinh (Đông Triều) có nhiều đền, miếu, có nhiều di tích lăng tẩm của các vua Trần. Trang ấp An Sinh của Trần Liễu thời xưa có địa phận trải rộng, từ chân núi An (Yên) Phụ đến dãy An (Yên) Tử, chỉ đến khi phân giới hành chính, trang ấp của họ Trần mới bị phân ra, một bên thuộc huyện Kinh Môn (Hải Dương), một bên thuộc huyện Đông Triều (Quảng Ninh).

Căn cứ theo phong thủy, rõ ràng nơi an táng Trần Liễu đẹp hơn khu lăng mộ các vua Trần. Núi An Phụ cao nhất của dãy núi xương sống huyện Kinh Môn, có thể bao quát một vùng non nước, nhìn xuống sông Kinh Thày, sông Bạch Đằng, cho đến nay vẫn còn là điểm cao đẹp. Còn khu vực lăng các vua Trần thuộc An Sinh (Đông Triều) chỉ là một phần các dãy núi thấp thuộc chân núi An Tử, càng về sau, rừng bị tàn phá, không còn là thắng địa nữa. Hồi có phong trào HTX, đền Trần Liễu bị phá, sau nhân dân làm một cái nhà đơn sơ, sau năm 1975, trẻ trâu trú rét lại vô tình đốt trụi, đến những năm 90 thì xây thành quần thể to đẹp như ngày nay. Tượng đá Trần Quốc Tuấn ở gần đền Trần Liễu, có thể nói dứt khoát là nhóm tượng đẹp, uy nghi, thành công nhất trong mọi tượng đài về Trần Quốc Tuấn trên khắp nước.

4. An Phụ cách ngôi nhà thời niên thiếu của tôi khoảng 5 km. Cho nên tôi nhớ đến ngày 1/4 âm lịch.