Tới nội dung
Nguyễn Xuân Hưng
Khảo cứu

Cúng lễ (1)

·Loạt bài, kỳ 1/3

1. Tục lệ kiêng cầu đồng âm

Người Việt thường có những hành vi kiêng hoặc cầu mong, cúng lễ rất kỳ lạ mà suy cho cùng đó là liên tưởng đồng âm.

Thông thường người ta có câu "chó vào thì có, mèo vào thì nghèo". Đó là đúc kết đồng âm đúng, chỉ ra cả nguyên nhân của việc thích hoặc kiêng. Chả có gì khác là từ "chó" gần giống từ "có", "mèo" gần giống "nghèo".

Tập tục này chắc là ảnh hưởng từ người Quảng Đông. Cho đến nay người ta vẫn tôn thờ số 6, số 8. Chỉ vì phát âm lục, bát gần với lộc, phát.

Tết người miền Nam bày mâm ngũ quả có mãng cầu, dừa, đu đủ, xoài cũng ý nghĩa như thế, đó là liên tưởng đến "cầu vừa đủ xài"

Có một sự kiêng trong thờ cúng của người Việt là kiêng cúng ngô. Không bày ngô trên bàn thờ. Hồi xưa bé, tôi được ông bà cha mẹ bảo, các cụ bảo ngô là thứ du nhập từ TQ, được một ông đi sứ mang giống về, qua trạm biên cương phải giấu hạt ngô vào chỗ kín, không sạch sẽ. Thực ra đó chỉ là giải thích lảng đi, không nói vào thực chất. Ngô là từ chỉ nước TQ suốt mấy trăm năm. Thời Lê Lợi đánh nhà Minh, vẫn gọi chúng là giặc Ngô. Cáo bình Ngô, chứ không phải "cáo bình Minh". Kình địch Ngô- Việt bắt đầu từ cổ đại truyền về sau dai dẳng khó phai. Nên không thể để món ngô, dù chẳng tội tình gì, lên bàn thờ. Và bịa cho nó một cái tội. Tất cả là truyền thống tập tục đồng âm mà ra cả.

Hồi tôi đi TQ, thấy hệ thống khách sạn mang tên "168" khắp nơi. Đó là vì đọc lên "nhất lộc phát", hay quá.

Trong tiếng Anh, người ta cũng hay chơi kiểu đồng âm. Ví dụ 4u giờ là gì ai cũng biết. Có cái khách sạn A25, chắc cũng ngụ ý cả 2 cùng sung sướng tốt đẹp.

Hóa ra tập tục chơi, cầu, cúng liên tưởng đồng âm có ở nhiều dân tộc.