Tới nội dung
Nguyễn Xuân Hưng
Khảo cứu

Nghiên cứu Ông cụ — S6: Một vài chuyện 1930-1931

·Loạt bài, kỳ 5/12

1. Như đã kể ở phần đầu (s1), do trước đây nhiều năm, tiếp quản vụ kiện về phim “Nguyễn Ái Quốc ở Hồng Công”, tôi đã phải tự lực tìm kiếm các tư liệu, thực sự nghiền ngẫm về Ông Cụ trước và sau khi Ông cụ vướng vào vụ án năm 1931 ở Hồng Công. Câu chuyện liên quan đến vụ án của chính Ông cụ, và vụ án “của tôi”, tôi sẽ kể sơ qua ở những phần sau.

2. Sự kiện rất nhạy cảm giai đoạn này là vai trò của Ông cụ trong sự kiện thành lập Đảng Cộng sản Đông Dương. Trước đây, người ta thường chính thức tuyên truyền Ông cụ là người thống nhất các tổ chức cộng sản 3 miền, là người sáng lập Đảng. Qua rồi thời kỳ đảng viên nói gì cũng nghe. Nhiều câu hỏi xoay quanh chuyện tại sao Ông cụ không có cương vị lãnh đạo gì trong đảng ngay sau khi thành lập. Ngày nay, nếu theo dõi tra cứu các tài liệu, có thể có lời giải đáp cho vấn đề này. Nói chung là vấn đề này tương đối phức tạp. Các nhà nghiên cứu độc lập, căn cứ vào tài liệu bằng chứng, cũng phải diễn giải rất dài dòng, về những thay đổi từ trung tâm quyền lực của phong trào cộng sản là QTCS, đến những rạn nứt, bè phái giữa các đồng chí với nhau. Phong trào cộng sản ngày đó khác xa hình dung của những người bây giờ, khi nói đến vai trò của QTCS, của Liên Xô hay ĐCS Trung Quốc, dễ dẫn đến ngộ nhận, cho nên để theo dõi sự phân hóa nội bộ, người ta còn phải xem xét sự liên quan của các đại diện QTCS, đại diện đảng CS TQ, lại có các trung tâm chỉ đạo ở Sing, ở Mã Lai và Indonesia… vân vân. Lằng văn nhằng. Vì để nói một cách hệ thống, tôi chỉ tóm tắt như sau:

a. Ông cụ có chuẩn bị văn kiện để thành lập một đảng thống nhất mang tên Đảng Cộng sản Việt Nam. Ông cụ có dự hội nghị thành lập ngày 6/1 (sau này cải chính là 3/2), nhưng thực ra là một chuỗi nhiều buổi hội họp trong khoảng 2 tuần. Kết quả hội nghị như mọi người đã biết, quyền lãnh đạo rơi vào tay Trần Phú, cương lĩnh của Ông cụ bị xếp xó, tên đảng cũng không phải do Ông cụ đặt. Như vậy, không chỉ Ông cụ chuẩn bị về khâu tổ chức cho việc thống nhất thành lập Đảng.

b. Tháng 10/1930, Trần Phú ra đời bản Luận cương theo đúng các hướng dẫn của QTCS, bác bỏ và phê phán tư tưởng của Ông cụ trong cương lĩnh Ông cụ soạn theo quan điểm của Đại hội QTCS 6 nhấn mạnh tầm quan trọng của mặt trận thống nhất và cách mạng dân tộc. Chắc chắn là nhóm Trần Phú cho rằng, Ông cụ lạc hậu với tình hình cách mạng, trong khi nhóm Trần Phú mới chân ướt chân ráo từ Mat trở về, mang theo một quan điểm mới sặc mùi Staninit, đấu tranh giai cấp hăng say, coi các thành phần khác trong xã hội là kẻ thù, chứ không mặt trận mặt chiếc gì hết để đi đến xã hội cộng sản tươi sáng. Ý định của Ông cụ duy trì Đảng Thanh niên (VN Thanh niên cách mạng đồng chí hội), sau khi thành lập đảng cộng sản, như một hội đoàn mặt trận bên cạnh Đảng cộng sản, cũng tiêu tan.

c. Tóm lại: Vai trò của Ông cụ vẫn là người đại diện của QTCS, thông qua một Văn phòng Thượng Hải, để chứng kiến sự việc thành lập Đảng. Nói Ông cụ là người sáng lập Đảng Cộng sản Đông Dương cũng đúng, còn đúng hơn rất nhiều lần khi nói Ông cụ là người tham gia sáng lập Đảng CS Pháp. Nhưng bảo là các đồng chí 3 miền thống nhất với nhau vì uy tín của Ông cụ thì quyết không phải. Thuở hàn vi của Đảng, nhóm lãnh đạo cùng lắm coi cụ là tiên chỉ, “cụ cứ ngồi để các em làm”, đại khái thế. Thực tế là, họ- những người từ Mat trở về ấy, cũng là “từ tay áo” Ông cụ mà ra, chính họ được Ông cụ giới thiệu đi học trên danh nghĩa người liên lạc của QTCS, chứ không ai khác.

3. Nhưng ở stt này, sự kiện quan trọng mà tôi nói đến không phải việc thành lập Đảng, mà là sự kiện mùa đông năm 1930, Ông cụ có đơn gửi đại diện QTCS xin phép cưới vợ. Đây là tài liệu chính thức duy nhất ngày nay người ta khẳng định về chuyện vợ con của Ông cụ. Đại diện QTCS là Noulen trả lời phải cho biết ngày cưới trước 2 tháng. Một số tác giả thì cho biết ông N này dường như không đồng ý mối quan hệ này. Người được Ông cụ báo cáo sẽ lấy làm vợ là Nguyễn Thị Minh Khai. Các tài liệu cũng cho thấy họ đã sống chung với nhau như vợ chồng. Tháng 4/1931, Minh Khai bị bắt dưới tên một người Hoa là Trần Thái Lai. Vào năm 1934, Minh Khai đi dự đại hội QTCS, khai chồng mình là Lin, bí danh của Ông cụ. Nhưng các tiểu sử chính thức thì nói bà kết hôn với Lê Hồng Phong vào năm 1935. Có mấy chuyện phải bàn:

a. Chuyện xin phép cưới vợ vào năm 1931 là có thực, vậy thì năm 1926, nếu Ông cụ cưới Tăng Tuyết Minh thật, thì sao không tìm thấy tài liệu nói đến việc xin phép cưới. Kỷ luật cộng sản, nhất là “cán bộ do Mat quản lý” không cho phép Ông cụ tự do hành động. Cho nên, việc cưới Tăng Tuyết Minh vẫn là một nghi vấn lớn, nếu là chuyện người TQ dựng lên thì do động cơ gì?

b. Hiện nay, sục sạo các tài liệu cũ, người ta không thấy bằng cứ về việc hôn nhân Lê Hồng Phong- Nguyễn Thị Minh Khai, mà lại thấy vết tích về nhiều mối quan hệ của Minh Khai. Đây chắc chắn là một người nữ tài giỏi và đầy sức quyến rũ.

c. Nếu chuyện cưới vợ ở Quảng Châu năm 1926 là thật, đám cưới long trọng, mối tình đẹp, sống hạnh phúc… vân vân. Vậy năm 1930-1931, Ông cụ về Hồng Công, bận mọn gì đến mức quên béng người vợ chính thức, mà xin cưới cô Minh Khai? Thật là mâu thuẫn rất lớn. Bởi vì nhóm chiến hữu năm 1926 vẫn còn đấy, sao lại coi như không có gì năm 1926? Đó cũng là nghi vấn rất lớn, càng củng cố chuyện cưới Tăng Tuyết Minh là câu chuyện dựng lên của người Tàu, động cơ gì chưa rõ.

4. Ngày 6/6/1931, Ông cụ bị bắt ở Hồng Công, trong một căn hộ trên tầng 2, Ông cụ xưng là Tống Văn Sơ, ở cùng một người đàn bà tên là Lý Sâm….