Tới nội dung
Nguyễn Xuân Hưng
Khảo cứu

Đọc sử ngẫm sự (10)

·Loạt bài, kỳ 10/12

10. Quan lại đáng tởm

Đại Việt sử ký toàn thư: "Đinh Hợi, Quang Thuận năm thứ 8 [1467], Khảo thi và sa thải bọn Đông cung thị giảng là Vũ Nguyên Tiềm và Tạ Bửu ở Phụng Nghi đường. Bấy giờ Tiềm cùng Bưu hầu Đông cung học. Vua ngự đến Đông cung, hỏi chữ nghĩa hôm trước thế nào, Thái tử đem những lời Tiềm đã dạy để trả lời. Vua bèn sai ra ba đề chế, chiếu, biểu bắt bọn Tiềm và Bưu thi ở Phụng Nghi đường. Bọn Tiềm đều quên lối làm, cả ba bài đều không thành văn lý. Vua xem xong, phê rằng: "Đáng tởm" và quở trách Lại bộ thượng thư Nguyễn Như Đổ, Đông cung quan Trần Phong và Đô ngự sử đài Trần Xác về tội bảo cử bậy"

Câu chuyện này cho thấy, trước hết, vua Lê Thánh tông phải là người giỏi (ít nhất là giỏi trong lĩnh vực yêu cầu đề ra là làm văn theo thể chế, chiếu, biểu), để còn biết bọn quan dốt, "gây hậu quả nghiêm trọng", từ đó khảo hạch lại các quan, ra đề thi kiểm tra lại bọn chúng.

Câu chuyện này cũng cho thấy tệ nạn tham nhũng trong "bố trí quan lại" của triều Lê. Lại bộ Thượng thư (Trưởng ban Tổ chức) phê duyệt, Đông cung phủ (cơ quan tiếp nhận) và Ngự sử đài (cơ quan kiểm tra giám sát) là một dây ăn của đút (hoặc liêm khiết nhất là nghe nịnh) mà đề cử người vào vị trí tối quan trọng như việc dạy thái tử mà còn dám khinh suất như vậy, thì không biết lĩnh vực khác thế nào.

Câu chuyện này cũng cho thấy, đời Lê Thánh tông, hàng ngũ quan lại trong đó những người kinh qua trận mạc thời Thái tổ đã già cả, phần lớn hưởng lạc, tham nhũng. Phạm tội tày đình đến như vậy, nhưng nhìn đi nhìn lại toàn các đại thần của các tiên đế để lại, nên chỉ bị quở trách mà thôi. Vua Thánh tông chắc cũng nghĩ "cách chức đi lấy ai làm việc".

Nhưng trên hết, tinh thần của đoạn sử văn này là sự khinh bỉ lũ quan dốt nát, đi lên bằng kiểu gì không rõ mà dốt nát. Vua hạ một câu "Đáng tởm". Giá như ngày nay, thì người ta đã dùng uyển ngữ, đại loại "thiếu trách nhiệm", hay là "sơ suất trong thi hành công vụ", hoặc có kỷ luật cũng gọi là "cách chức nguyên, miễn nhiệm chức đương"...

Vua Lê Thánh tông còn sống đến nay, hẳn ông không còn chữ mà phê, liên tục kêu "đáng tởm".