Tới nội dung
Nguyễn Xuân Hưng
Khảo cứu

Đọc sử ngẫm sự (5) — Hoàng gia cô đơn

·Loạt bài, kỳ 5/12

Đại Việt sử ký toàn thư: “Ngày 21, hoàng tử Mạnh sinh. Bấy giờ, các hoàng tử đều không nuôi được, đến khi Mạnh sinh, vua nhờ công chúa Thụy Bảo [tức là cô của Nhân Tông] nuôi hộ. Nhưng công chúa cho là bấy giờ bà đương có vận hạn, lại nhờ Nhật Duật nuôi. (Nhật Duật là anh công chúa Thụy Bảo). Nhật Duật coi là trách nhiệm của mình, chăm sóc, nuôi nấng, không khác gì con mình. (…) Hoàng tử từ bé nhờ nuôi nấng, đến khi lên ngôi vua, công chăm nom của Nhật Duật rất nhiều”.

Đoạn sử trên đây nói về ngày sinh hoàng tử Mạnh, sau này là vua Trần Minh tông, ngày 21/8 âm lịch năm Tân Sửu, Hưng Long thứ 8 (tức 1300). Nhà Trần có lệ đặt ra là lấy chồng lấy vợ lẫn nhau trong họ. Kể từ Trần Thái tông, đến Anh tông là đời thứ tư, quy luật sinh học tự nhiên đã phát tác rất rõ, thế hệ mới sinh yếu ớt, không sống được. Bốn đời là trên dưới 100 năm, cách đây gần 1000 năm, con người không biết đến khoa sinh học, nên mới đề ra cái luật tự hủy diệt dòng giống như thế.

Cuối thế kỷ 20, nhà văn Columbia Garcia Markez đã viết “Trăm năm cô đơn” mô tả một làng quê cách biệt với thế giới bên ngoài, hôn nhân cận huyết, cuối cùng chỉ khoảng trăm năm sinh ra thế hệ quái thai. Hoàng gia Trần thực sự cũng là một “hoàng gia cô đơn”.

Nói về Hoàng tử Trần Mạnh… Có lẽ chả phải ông chú Trần Nhật Duật khéo nuôi. Phần Minh tông hoàng đế cho biết “mẹ sinh là Chiêu Hiến hoàng thái hậu Trần thị, con gái của Bảo Nghĩa Vương Bình Trọng”. Trần Bình Trọng tuy có tước Bảo Nghĩa vương, nhưng thực chất họ Lê, dòng dõi Lê Hoàn, được ban quốc tính nên có họ Trần. Trần Bình Trọng lấy vợ là công chúa Thụy Bảo, con gái Thái tông. Con gái Thái tông lại lấy Anh tông, thực ra là dì lấy cháu. Như vậy Chiêu Hiến hoàng thái hậu có dòng máu hoàng tộc Trần là bà mẹ, đến đời bà là đời thứ hai, nên sinh ra Hoàng tử Mạnh chưa đến nỗi thoái giống. Có thể các ông hoàng khác anh em với Trần Mạnh, mà ông ngoại và bà ngoại đều cận huyết (ví dụ hoàng hậu của Anh tông là con gái Trần Quốc Tảng), thì không nuôi được.

Lịch sử Việt Nam có 2 lần mất nước vì con rể ở rể, nhà Trần cũng lấy ngôi nhà Lý vì vai trò quốc thích, nên nhà Trần đề ra cái luật khiến tự trở thành “hoàng gia cô đơn”, kết cục của nhà Trần một phần vì chính sách, nhưng cũng có phần nhiều do các vua sau yểu mệnh, có thể thiểu năng, về mặt sinh học là yếu, làm sao có trí tuệ như lớp cha ông khai mở triều đại được.

Trong bút ký về Tonxtoi, Gorky đã kể lại câu chuyện Tonxtoi nói về hoàng gia Nga, đại ý: quý tộc thể tạng yếu, nông nô nói chung khỏe mạnh, chính sự lang chạ khiến hoàng tộc có những đứa con khỏe mạnh.

Ngày nay, người ta đã biết quy luật sàng lọc tự nhiên về gen, phải duy trì sự đa dạng sinh học để quần thể sinh vật có sức sống, tránh hôn phối cận huyết khiến sinh vật bị hủy diệt. Và có lẽ không chỉ là quy luật sinh vật học. Với một tiên đề là thế giới gồm nhiều đơn vị Đ. cùng có thể thực hiện chức năng X. thì nếu một Đ(i) nào đó đóng kín, nó sẽ thoái hóa, dẫn đến tự chết. Hệ quả của nó là: nếu các Đ(i) mở rộng thực hiện chức năng X, nó sẽ có khả năng cạnh tranh và chọn lọc, nó sẽ có sức sống và trường tồn. Tự cô đơn là thoái hóa. Độc nhất, đơn nhất là thoái hóa. Duy nhất đúng là rất sai… Đại khái thế. Một dòng sử Việt, ai cũng có thể đọc, vậy sao người ta không rút ra bài học?